Η ΑΡΑΒΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

enet.gr

Ο άνεμος της ελευθερίας που πνέει στον αραβικό κόσμο, από τον Ατλαντικό Ωκεανό μέχρι τον Αραβο-περσικό Κόλπο, ωθεί όσους αναζητούν ιστορικές αναλογίες σε συγκρίσεις με το 1848 και το 1968 ή ακόμη και με το 1989.

Οι ομοιότητες με τις ευρωπαϊκές επαναστατικές εξεγέρσεις του 1848 ή με το Μάη του 1968 περιορίζονται αναμφίβολα στις πολύ γενικές ιδέες που ενέπνεαν τότε και τώρα τους λαούς, αλλά ιδιαίτερα με το 1989, κατά το οποίο άρχισε η κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού», υπάρχουν θεμελιώδεις διαφορές.

Οι λαοί της ανατολικής Ευρώπης ενθαρρύνθηκαν, στηρίχθηκαν και ενισχύθηκαν ποικιλοτρόπως από τη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ για να απαλλαγούν από τα καθεστώτα που επιβλήθηκαν μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ταυτόχρονα, η μεγάλη πλειονότητα των Ανατολικο-ευρωπαίων είχαν ως απώτατο στόχο, ως όνειρο -σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό- την ένταξη στην ενωμένη Ευρώπη ή πάντως στη μεγάλη δυτική οικογένεια, αφού δεν μπορούσαν να ενταχθούν στις... Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Αντίθετα, οι αραβικοί λαοί ξεσηκώνονται ενάντια σε καθεστώτα που έχουν επί δεκαετίες την αμέριστη υλική και ηθική υποστήριξη των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Με αυτή την έννοια, η εξέγερση των Αράβων, με δεδομένη την αυταρχική έως ολοκληρωτική φύση των καθεστώτων των χωρών τους, είναι πολύ πιο θαρραλέα και ενέχει πολύ περισσότερους κινδύνους να αποκλίνει από την επιθυμητή πορεία της...

Επιπλέον, οι διαδηλώσεις, οι συγκεντρώσεις, οι διαμαρτυρίες, ακόμη και οι τολμηρές αντικαθεστωτικές κινήσεις, μέχρι και τα εξεγερσιακά φαινόμενα που εκδηλώνονται συνεχώς, δεν έχουν έναν κοινό, ενιαίο στόχο, δεν αποβλέπουν στην ένταξή τους σε μια οικονομική ή νομισματική ένωση.

Ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους, ίσως γιατί και τα ίδια τα 22 αραβικά κράτη έχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ τους, ιστορικές, πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές, και κυρίως γιατί τα καθεστώτα που αμφισβητούνται έχουν πολύ διαφορετική γεω-οικονομική και στρατηγική σημασία για τους μεγάλους διεθνείς δρώντες της εποχής μας.

Οι ΗΠΑ και η Ε.Ε., για παράδειγμα, δεν πρόκειται να πενθήσουν για πολύ, επειδή έχασαν δύο πιστούς φίλους, τον Μπεν Αλι και τον Μουμπάρακ, αλλά φροντίζουν με κάθε τρόπο να διασφαλίσουν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά τους, με τις νέες εξουσίες που διαμορφώνονται στην Τυνησία και την Αίγυπτο.

Δεν είναι τυχαίο που ο βρετανός πρωθυπουργός έσπευσε και στις δύο χώρες -πριν καν ξυπνήσει η υπεύθυνη εξωτερικών υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης- συνοδευόμενος από τους διευθυντές των μεγαλύτερων βιομηχανιών όπλων της χώρας του! Ενα ακόμη διαφοροποιό στοιχείο των αραβικών εξελίξεων είναι ότι διαθέτουν μια καθόλου στατική δυναμική. Ενα κίνημα διαμαρτυρίας, που διεκδικεί ορισμένα δικαιώματα, μπορεί να μεταλλαχθεί γρήγορα σε δύναμη ριζικής αλλαγής, ανάλογα με την αντίδραση που θα συναντήσει ή τις υποχωρήσεις που θα του προσφερθούν.

Στη Λιβύη, κανείς δεν πρόκειται να παρέμβει για να σώσει το καθεστώς του Καντάφι από την κατάρρευση, ενώ στο Μπαχρέιν, η δυναστεία που κυβερνά πρέπει να διασωθεί, γιατί αλλιώς κινδυνεύουν ύψιστα περιφερειακά (Σαουδική Αραβία), αλλά και διεθνή (ΗΠΑ) συμφέροντα.

Το καθοριστικό στοιχείο όσων διαδραματίζονται στον αραβικό κόσμο είναι ότι έσπασε το φράγμα του φόβου και της τρομοκρατίας, χάρη και στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στις επικοινωνίες, ενώ καταρρέουν οι μύθοι ενός νέου οριενταλισμού, που καλλιεργούνταν συστηματικά στην Ευρώπη, την Αμερική και το Ισραήλ. Οι λαοί αυτής της περιοχής του κόσμου δεν είναι καταδικασμένοι να ζουν κάτω από αστυνομικά-στρατοκρατικά ή ολοκληρωτικά - θεοκρατικά καθεστώτα. Διεκδικούν όλα όσα απολαμβάνουν οι ευρωπαίοι και οι αμερικανοί πολίτες και στις περισσότερες περιπτώσεις τα αιτήματά τους χαρακτηρίζονται από έναν εντυπωσιακό ρεαλισμό, που διαψεύδει τους κινδυνολόγους. Οι ισλαμιστές δεν ζητούν την εγκαθίδρυση του «κράτους του Θεού», αλλά και οι φιλελεύθεροι δημοκράτες δεν είναι διατεθειμένοι να δεχθούν ταπεινωτικούς όρους που υπονομεύουν την κυριαρχία της πατρίδας τους...

Οι κυβερνήσεις του Ισραήλ θεωρούν αδιανόητο να υπάρξει αύριο μια αιγυπτιακή κυβέρνηση η οποία δεν θα λέει πάντα «ναι» στις αξιώσεις τους. Ηταν βολικός άλλωστε ο μύθος του Ισραήλ ως μιας δημοκρατικής νησίδας μέσα στη θάλασσα του αραβικού και ισλαμικού φανατισμού. Αν η θάλασσα, όμως, γεμίσει από δημοκρατικά αραβικά κράτη και το Ισραήλ παραμείνει μια νησίδα κατοχικής βαρβαρότητας και μισαλλοδοξίας, πώς θα μπορούν οι κυβερνήτες του να συνεχίσουν να εξαπατούν τους πάντες;

Ο αραβικός κόσμος βρίσκεται στην αρχή ενός βαθύτατου μετασχηματισμού. Οι διεκδικήσεις για ελευθερία, δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και ισοπολιτεία θα απλωθούν παντού, θα ανατρέψουν ισορροπίες, θα διαμορφώσουν νέες συμμαχίες.

Δεν θα υπάρξουν παντού οι αλλαγές που προσδοκούν οι ξεσηκωμένοι λαοί. Ούτε οι μορφές διακυβέρνησης θα είναι απομίμηση των δυτικο-ευρωπαϊκών. Κάπου οι μεταρρυθμίσεις θα είναι ουσιαστικές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα υπάρξουν σκληρές καθεστωτικές αντιδράσεις. Σε κάποιες άλλες, οι εξελίξεις θα μας ξαφνιάσουν ευχάριστα. Εκείνο όμως που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι ότι μια νέα αραβική αναγέννηση έχει αρχίσει.