Ανατέλλει και πάλι η εποχή των ιδιωτικών στρατών; ©www.flickr.com/nicoletbnn
Οι ιδιωτικές εταιρίες ασφαλείας όπως η αμερικανική Blackwater (που εξεδιώχθη από το Ιράκ όταν ενεπλάκη σε φόνους αμάχων) ήδη διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο Ιράκ το Αφγανιστάν και αλλού, προστατεύοντας το προσωπικό και τον εξοπλισμό των αποστολών της ΕΕ. Πώς όμως μπορεί να διασφαλισθεί ότι λειτουργούν υπό κάποιο έλεγχο. Στις 15 Μαρτίου η υποεπιτροπή Άμυνας και Ασφάλειας άκουσε τις θέσεις εμπειρογνωμόνων και εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης.
"Έχουν υπάρξει πράγματι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες καταστάσεις λόγω της έλλειψης ξεκάθαρου διεθνούς νομικού πλαισίου που να αποσαφηνίζει το καθεστώς υπό το οποίο λειτουργούν αυτές οι εταιρίες και τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούν", σημείωσε εγκαινιάζοντας τη συζήτηση ο πρόεδρος της υποεπιτροπής, Arnaud Danjean (ΕΛΚ, Γαλλία), σε μια εποχή στην οποία η χρήση ιδιωτικών εταιριών ασφαλείας τείνει να καταστεί αναπόσπαστο στοιχείο κάθε επιχείρησης σε εμπόλεμη ζώνη.
Μπορεί να υπάρξει εγγύηση αποτελεσματικού ελέγχου;
Η συντονίστρια του προγράμματος Ιδιωτικοποιημένης Ασφάλειας του Κέντρου Δημοκρατικού Ελέγχου των Ενόπλων Δυνάμεων της Γενεύης, Anne-Marie Buzatu, σημείωσε ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν έχει ευθεία εφαρμογή στην περίπτωση των εταιριών αυτών δεδομένου ότι είναι, ακριβώς, ιδιωτικές επιχειρήσεις και όχι κρατικές οντότητες. Επιπλέον στις περιοχές στις οποίες καλούνται να δράσουν εκ των πραγμάτων συχνά η Δικαιοσύνη έχει ήδη καταρρεύσει ενώ σε κάθε περίπτωση τα εθνικά δικαστήρια πολύ δύσκολα μπορούν να ελέγξουν τη λειτουργία τους σε τρίτες χώρες…
Όσο για την εντύπωση ότι αυτοί οι ιδιωτικοί στρατοί είναι κυρίως αμερικανικό φαινόμενο, είναι ενδιαφέρον ότι από τις εταιρίες "ασφαλείας" που υπέγραψαν το Διεθνή Κώδικα Συμπεριφοράς του 2010, το 43% εδρεύουν στην Ευρώπη και το 21% στις ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό πάντως ανοίγει την προοπτική μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης των κρατών μελών: "τα κράτη μέλη μπορούν από την πλευρά τους να επιβάλλουν όρους στις εταιρίες στις οποίες αναθέτουν τέτοιου είδους εργολαβίες και να βοηθήσουν στη δημιουργία διεθνούς συστήματος επιτήρησης της δράσης τους", σημείωσε η κ. Buzatu. Για την ίδια, ο κώδικας συμπεριφοράς είναι βήμα στη σωστή κατεύθυνση, αλλά τελική λύση είναι η εκπόνηση και επιβολή δεσμευτικού διεθνούς νομικού κώδικα.
Με τη σειρά της η Γερμανίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Franziska Brantner, επεσήμανε ότι αυτό το 43% είναι σημαντικό μερίδιο της αγοράς και αν η ΕΕ ήταν σε θέση να επιβάλλει τον σεβασμό των κανόνων και μόνο στο μισό της αγοράς αυτής θα ήταν ήδη ένα βήμα προόδου. Επεσήμανε όμως ότι η ευθύνη θα επιβαρύνει μάλλον τις εταιρίες ενώ στην πράξη είναι συγκεκριμένα, μεμονωμένα άτομα που ευθύνονται πραγματικά.
Οι αριθμοί είναι δε μεγάλοι: μέχρι και το 54% του προσωπικού που έχει αναπτυχθεί στο Ιράκ και το Αφγανιστάν απασχολείται από τέτοιου είδους εταιρίες, επεσήμανε ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο LUISS της Ρώμης, Natalino Ronzitti, σπεύδοντας να τονίσει ότι είναι σφάλμα να μιλάμε για μισθοφόρους. Πώς όμως μπορεί να ξεχωρίσει κανείς τους εργαζομένους σε τέτοιες επιχειρήσεις από τους παραδοσιακούς μισθοφόρους; Για τον ίδιο απαιτείται ειδική ευρωπαϊκή νομοθεσία (οι εταιρίες ασφαλείας αποκλείσθηκαν από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας για τις Υπηρεσίες) ή έστω η θέσπιση εξειδικευμένου κώδικα συμπεριφοράς.
Ο πελάτης έχει πάντα δίκιο;
Η Γερμανίδα ευρωβουλευτής της Ευρωπαϊκής Ενωτικής Αριστεράς, Sabine Lösing, επεσήμανε ότι η χρήση τέτοιων εταιριών εγείρει σωρεία ερωτηματικών, από το ποιός αναθέτει τι σε ποιόν μέχρι το κατά πόσον γίνεται μέσω των εταιριών αυτών και εμπόριο όπλων στις εμπόλεμες ζώνες.
Για τον Željko Branović, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, η εμπλοκή ενόπλων ομάδων σε πολέμους όπως η Αγκόλα ή το Αφγανιστάν δυναμιτίζει και τις προσπάθειες εθνικής συμφιλίωσης.
Ναι στις ιδιωτικές εταιρίες ασφαλείας, αλλά με τι όρους;
Ο γενικός διευθυντής της Βρετανικής Ένωσης Ιδιωτικών Επιχειρήσεων Ασφαλείας, Andy Bearpark, η ζήτηση για τις υπηρεσίες των εταιριών του χώρου βαίνει αυξανόμενη καθώς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου συνοδεύθηκε από ύφεση στους κλασσικούς πολέμους αλλά ένταση στις πολεμικές συγκρούσεις χαμηλής έντασης. Αυτό, σε συνδυασμό με τους οικονομικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν πολλές χώρες καθιστά αναπόφευκτη την προσφυγή στον ιδιωτικό τομέα. Έτσι, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι "κατά πόσον" αλλά "πώς".
Για τον ίδιο υπάρχουν τρείς όροι-κλειδιά: η απόλυτη σαφήνεια της αποστολής που τους ανατίθεται, ιδιαίτερα ο περιορισμός τους στην υπεράσπιση μέσων ή προσωπικού και όχι η ανάληψη επιθετικής δράσης, η ύπαρξη πλήρους και σαφούς νομικού πλαισίου με πρώτο βήμα την ύπαρξη κώδικα συμπεριφοράς και, τέλος, η αποφυγή κάθε χρήσης τους με τρόπο που να προσβάλλει πολιτισμικές ευαισθησίες.
Ο διευθύνων σύμβουλος της βρετανικής εταιρίας ασφαλείας G4S, Michael Clarke, δήλωσε ότι "αποστολή μας είναι να προστατεύουμε ανθρώπινες ζωές. Η ανάμιξη στην πολιτική, στις κρατικές υποθέσεις, κάθε είδους "υπηρεσία" που συνιστά παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μέρος της αποστολής ιδιωτικών εταιρών ασφαλείας". Σημείωσε δε ο ίδιος ότι κύριοι πελάτες των επιχειρήσεων του χώρου είναι κυβερνήσεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις για αποστολές προστασίας ή και εξειδικευμένες εργασίες όπως η άρση/εκκαθάριση ναρκοπεδίων.
Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης: "οι ιδιωτικές εταιρίες είναι φτηνότερες"
Στέλεχος της Υπηρεσίας σημείωσε από την πλευρά του ότι για αποστολές της Ένωσης σε δύσκολες περιοχές όπως το Ιράκ ή το Αφγανιστάν η ασφάλεια είναι η πρώτη προτεραιότητα αλλά ακριβώς σε τέτοιου είδους περιοχές η ασφάλεια είναι κάτι που απλώς δεν μπορεί να παράσχει η τοπική αστυνομία. Έτσι πρέπει να βρεθεί άλλη λύση και, όπως εξήγησε "οι μελέτες κόστους-ωφέλειας έχουν καταδείξει τις ιδιωτικές εταιρίες ως κατά πολύ την οικονομικότερη λύση".
Απαντώντας δε σε ερώτηση της Franziska Brantner για το κατά πόσον τέτοιου είδους συμβάσεις συνάπτονται μόνο με εταιρίες που έχουν υπογράψει τον κώδικα συμπεριφοράς του 2010, άλλο στέλεχος της ίδιας υπηρεσίας απάντησε ότι "βεβαιωνόμαστε ότι πρόκειται για εταιρίες υψηλού επιπέδου" αλλά σημείωσε ότι οι συμβάσεις υπογράφονται με βάση μειοδοτικούς διαγωνισμούς. Σημείωσε πάντως ότι πολλές φορές η προσφυγή σε ιδιωτικές εταιρίες δεν είναι μόνο η καλύτερη αλλά απλώς "η μοναδική λύση".
"Έχουν υπάρξει πράγματι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες καταστάσεις λόγω της έλλειψης ξεκάθαρου διεθνούς νομικού πλαισίου που να αποσαφηνίζει το καθεστώς υπό το οποίο λειτουργούν αυτές οι εταιρίες και τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούν", σημείωσε εγκαινιάζοντας τη συζήτηση ο πρόεδρος της υποεπιτροπής, Arnaud Danjean (ΕΛΚ, Γαλλία), σε μια εποχή στην οποία η χρήση ιδιωτικών εταιριών ασφαλείας τείνει να καταστεί αναπόσπαστο στοιχείο κάθε επιχείρησης σε εμπόλεμη ζώνη.
Μπορεί να υπάρξει εγγύηση αποτελεσματικού ελέγχου;
Η συντονίστρια του προγράμματος Ιδιωτικοποιημένης Ασφάλειας του Κέντρου Δημοκρατικού Ελέγχου των Ενόπλων Δυνάμεων της Γενεύης, Anne-Marie Buzatu, σημείωσε ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν έχει ευθεία εφαρμογή στην περίπτωση των εταιριών αυτών δεδομένου ότι είναι, ακριβώς, ιδιωτικές επιχειρήσεις και όχι κρατικές οντότητες. Επιπλέον στις περιοχές στις οποίες καλούνται να δράσουν εκ των πραγμάτων συχνά η Δικαιοσύνη έχει ήδη καταρρεύσει ενώ σε κάθε περίπτωση τα εθνικά δικαστήρια πολύ δύσκολα μπορούν να ελέγξουν τη λειτουργία τους σε τρίτες χώρες…
Όσο για την εντύπωση ότι αυτοί οι ιδιωτικοί στρατοί είναι κυρίως αμερικανικό φαινόμενο, είναι ενδιαφέρον ότι από τις εταιρίες "ασφαλείας" που υπέγραψαν το Διεθνή Κώδικα Συμπεριφοράς του 2010, το 43% εδρεύουν στην Ευρώπη και το 21% στις ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό πάντως ανοίγει την προοπτική μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης των κρατών μελών: "τα κράτη μέλη μπορούν από την πλευρά τους να επιβάλλουν όρους στις εταιρίες στις οποίες αναθέτουν τέτοιου είδους εργολαβίες και να βοηθήσουν στη δημιουργία διεθνούς συστήματος επιτήρησης της δράσης τους", σημείωσε η κ. Buzatu. Για την ίδια, ο κώδικας συμπεριφοράς είναι βήμα στη σωστή κατεύθυνση, αλλά τελική λύση είναι η εκπόνηση και επιβολή δεσμευτικού διεθνούς νομικού κώδικα.
Με τη σειρά της η Γερμανίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Franziska Brantner, επεσήμανε ότι αυτό το 43% είναι σημαντικό μερίδιο της αγοράς και αν η ΕΕ ήταν σε θέση να επιβάλλει τον σεβασμό των κανόνων και μόνο στο μισό της αγοράς αυτής θα ήταν ήδη ένα βήμα προόδου. Επεσήμανε όμως ότι η ευθύνη θα επιβαρύνει μάλλον τις εταιρίες ενώ στην πράξη είναι συγκεκριμένα, μεμονωμένα άτομα που ευθύνονται πραγματικά.
Οι αριθμοί είναι δε μεγάλοι: μέχρι και το 54% του προσωπικού που έχει αναπτυχθεί στο Ιράκ και το Αφγανιστάν απασχολείται από τέτοιου είδους εταιρίες, επεσήμανε ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο LUISS της Ρώμης, Natalino Ronzitti, σπεύδοντας να τονίσει ότι είναι σφάλμα να μιλάμε για μισθοφόρους. Πώς όμως μπορεί να ξεχωρίσει κανείς τους εργαζομένους σε τέτοιες επιχειρήσεις από τους παραδοσιακούς μισθοφόρους; Για τον ίδιο απαιτείται ειδική ευρωπαϊκή νομοθεσία (οι εταιρίες ασφαλείας αποκλείσθηκαν από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας για τις Υπηρεσίες) ή έστω η θέσπιση εξειδικευμένου κώδικα συμπεριφοράς.
Ο πελάτης έχει πάντα δίκιο;
Η Γερμανίδα ευρωβουλευτής της Ευρωπαϊκής Ενωτικής Αριστεράς, Sabine Lösing, επεσήμανε ότι η χρήση τέτοιων εταιριών εγείρει σωρεία ερωτηματικών, από το ποιός αναθέτει τι σε ποιόν μέχρι το κατά πόσον γίνεται μέσω των εταιριών αυτών και εμπόριο όπλων στις εμπόλεμες ζώνες.
Για τον Željko Branović, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, η εμπλοκή ενόπλων ομάδων σε πολέμους όπως η Αγκόλα ή το Αφγανιστάν δυναμιτίζει και τις προσπάθειες εθνικής συμφιλίωσης.
Ναι στις ιδιωτικές εταιρίες ασφαλείας, αλλά με τι όρους;
Ο γενικός διευθυντής της Βρετανικής Ένωσης Ιδιωτικών Επιχειρήσεων Ασφαλείας, Andy Bearpark, η ζήτηση για τις υπηρεσίες των εταιριών του χώρου βαίνει αυξανόμενη καθώς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου συνοδεύθηκε από ύφεση στους κλασσικούς πολέμους αλλά ένταση στις πολεμικές συγκρούσεις χαμηλής έντασης. Αυτό, σε συνδυασμό με τους οικονομικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν πολλές χώρες καθιστά αναπόφευκτη την προσφυγή στον ιδιωτικό τομέα. Έτσι, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι "κατά πόσον" αλλά "πώς".
Για τον ίδιο υπάρχουν τρείς όροι-κλειδιά: η απόλυτη σαφήνεια της αποστολής που τους ανατίθεται, ιδιαίτερα ο περιορισμός τους στην υπεράσπιση μέσων ή προσωπικού και όχι η ανάληψη επιθετικής δράσης, η ύπαρξη πλήρους και σαφούς νομικού πλαισίου με πρώτο βήμα την ύπαρξη κώδικα συμπεριφοράς και, τέλος, η αποφυγή κάθε χρήσης τους με τρόπο που να προσβάλλει πολιτισμικές ευαισθησίες.
Ο διευθύνων σύμβουλος της βρετανικής εταιρίας ασφαλείας G4S, Michael Clarke, δήλωσε ότι "αποστολή μας είναι να προστατεύουμε ανθρώπινες ζωές. Η ανάμιξη στην πολιτική, στις κρατικές υποθέσεις, κάθε είδους "υπηρεσία" που συνιστά παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μέρος της αποστολής ιδιωτικών εταιρών ασφαλείας". Σημείωσε δε ο ίδιος ότι κύριοι πελάτες των επιχειρήσεων του χώρου είναι κυβερνήσεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις για αποστολές προστασίας ή και εξειδικευμένες εργασίες όπως η άρση/εκκαθάριση ναρκοπεδίων.
Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης: "οι ιδιωτικές εταιρίες είναι φτηνότερες"
Στέλεχος της Υπηρεσίας σημείωσε από την πλευρά του ότι για αποστολές της Ένωσης σε δύσκολες περιοχές όπως το Ιράκ ή το Αφγανιστάν η ασφάλεια είναι η πρώτη προτεραιότητα αλλά ακριβώς σε τέτοιου είδους περιοχές η ασφάλεια είναι κάτι που απλώς δεν μπορεί να παράσχει η τοπική αστυνομία. Έτσι πρέπει να βρεθεί άλλη λύση και, όπως εξήγησε "οι μελέτες κόστους-ωφέλειας έχουν καταδείξει τις ιδιωτικές εταιρίες ως κατά πολύ την οικονομικότερη λύση".
Απαντώντας δε σε ερώτηση της Franziska Brantner για το κατά πόσον τέτοιου είδους συμβάσεις συνάπτονται μόνο με εταιρίες που έχουν υπογράψει τον κώδικα συμπεριφοράς του 2010, άλλο στέλεχος της ίδιας υπηρεσίας απάντησε ότι "βεβαιωνόμαστε ότι πρόκειται για εταιρίες υψηλού επιπέδου" αλλά σημείωσε ότι οι συμβάσεις υπογράφονται με βάση μειοδοτικούς διαγωνισμούς. Σημείωσε πάντως ότι πολλές φορές η προσφυγή σε ιδιωτικές εταιρίες δεν είναι μόνο η καλύτερη αλλά απλώς "η μοναδική λύση".
Αναφ. : 20110311STO15415
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου