Δεκάδες χιλιάδες βραζιλιάνοι και βραζιλιάνες βγήκαν στους δρόμους της Βραζιλίας αντιδρώντας στην αύξηση των εισιτηρίων στα μέσα μεταφοράς που επέβαλε η κυβέρνηση Ρούσεφ. Η κυβέρνηση Ρούσεφ, μια κυβέρνηση με φιλολαϊκό και προοδευτικό χαρακτήρα, που τοποθετείται στο φάσμα της «κεντροαριστεράς», μια από τις πιο ταχεία αναπτυσσόμενες χώρες του κόσμου που χαρακτηρίζεται ως «παράδειγμα» για πολλούς/ες που αντιτίθενται στον νέο-φιλελευθερισμό, έρχεται αντιμέτωπη με ένα κίνημα ενάντια σε μέτρα περικοπής του κοινωνικού κράτους. Στην Τουρκία ένα κίνημα που ξεκινάει ενάντια στην κατασκευή ενός Mall στο κέντρο της Ισταμπούλ ενάντια στον ήπιο ισλαμιστή Ερντογάν και στην Ελλάδα ένα κίνημα ενάντια στο κλείσιμο της δημόσιας ραδιοφωνίας τηλεόρασης ενάντια στο περιορισμό της ελευθεροτυπίας ενάντια στην αυταρχική δεξιά του Σαμαρά. Μπορεί να βρεθεί ένα νήμα που να συνέχει όλες αυτές τις φαινομενικά ανεξάρτητες κινηματικές διεργασίες. Του Φάνη ΠαπαγεωργίουΗ πρώτη βασική παράμετρος που συνέχει τους κοινωνικούς σχηματισμούς ανά τον κόσμο έχει να κάνει με το κυρίαρχο μοντέλο καπιταλιστικής συσσώρευσης. Πρόκειται για ένα μοντέλο όξυνσης των καπιταλιστικών ανταγωνισμών με το γενικό τίτλο της διεθνούς ανταγωνιστικότητας. Το μοντέλο αυτό ενσωματώνεται στην δημοσιονομική πολιτική περίπου με τον ίδιο τρόπο στις οικονομίες που ανέρχονται την ιμπεριαλιστική αλυσίδα και στις οικονομίες που υφίστανται κρίσεις των οικονομικών του κράτους. Η ανάδειξη των BRICS στο διεθνές στερέωμα ως ανερχόμενες δυνάμεις στην καπιταλιστική αλυσίδα γίνεται επί τη βάσει όχι τόσο της ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς αλλά της κυριαρχίας σε επιμέρους τομείς της βιομηχανίας, της ενέργειας και των πρώτων υλών. Μάλιστα, για τις αναπτυσσόμενες χώρες με κέντρο-αριστερή κυβέρνηση όπως η Βραζιλία, δεν γίνεται καμία προσπάθεια δημιουργίας μιας «εσωτερικής αγοράς» η οποία να τροφοδοτεί την ανάπτυξη, αποτυπώνοντας ουσιαστικά τα περιθώρια αλλά και την ανυπαρξία πρόθεσης μερικού έστω μετασχηματισμού του κυρίαρχου υποδείγματος.
Η ανερχόμενη πορεία στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα περιλαμβάνει περιορισμένα και «υγιή» δημοσιονομικά, εξαγωγικό προσανατολισμό, μείωση του μισθολογικού και μη κόστους, διεύρυνση της υπεραξίας, το περιορισμό του κοινωνικού κράτους και τελικά το φαντασιακό της μεγαλύτερης πίτας μετά την κατάκτηση ενός διεθνούς μεριδίου της αγοράς. Η δημοσιονομική σταθερότητα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις είναι οι έννοιες που λειτουργούν ταυτόχρονα ως μοχλός πίεσης για τις εργαζόμενες τάξεις αλλά και ως όρος για την ιδεολογική ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού (δημοσιονομική σταθερότητα, επενδύσεις, όραμα ανάπτυξης).
Η κυβέρνηση Ρούσεφ είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προσπάθειας ενσωμάτωσης του κυρίαρχου υποδείγματος και αναρρίχησης μέσα στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Φαραωνικά έργα για προσέλκυση τουριστών του Μουντιάλ και των ολυμπιακών αγώνων, βιοκαύσιμα και εξαγωγές είναι το τρίπτυχο της ανάπτυξης στην Βραζιλία. Ο Αμαζόνιος υλοτομείται δολοφονώντας πραγματικά [1] πληθυσμούς ιθαγενών προς άγραν βιοκαυσίμων και αύξησης της καλλιεργούμενης αγροτικής γης. Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το οικονομικό-πολιτικό σκηνικό της Βραζιλίας δεν είναι συνεχές. Η κυβέρνηση Λούλα έθετε στην αρχή ως βάση την καταπολέμηση της φτώχειας ως συνέπεια της διεύρυνσης της πίτας της ανάπτυξης, με αποτέλεσμα μερίδες προλεταρίων από τις φαβέλες να αναρριχηθούν στις κοινωνικές τάξεις της Βραζιλίας. Το ζήτημα εδώ είναι διττό, από τη μια η πορεία για την ενσωμάτωση εξαθλιωμένων έχει προϋπόθεση την διεύρυνση της πίτας, πράγμα που φτιάχνει μια άλλη αφήγηση για τις ίδιες τις εργαζόμενες τάξεις «παλέψαμε και ανεβήκαμε την κοινωνική ιεραρχία» ακριβώς από τη στιγμή που η καταπολέμηση της φτώχειας ούτε ομοιόμορφα γίνεται αλλά και θέτει ως προϋπόθεση τη συσσώρευση. Ταυτόχρονα, εντός της περιχαρακωμένης λειτουργίας του κυρίαρχου υποδείγματος τα όρια της κεϋνσιανής στρατηγικής είναι ορισμένα. Μια στρατηγική ρήξης θα προϋπέθετε τη ριζοσπαστικοποίηση των αναδιανεμητικών πολιτικών με κατεύθυνση την υπέρβαση της ίδιας της κεϋνσιανής στρατηγικής. Αντίθετα, η πόλωση των ανερχόμενων μικροαστικών μερίδων με την πλευρά των αστικών τάξεων, από τη στιγμή που η άνοδος τους υφαίνεται στο πλαίσιο της μεγάλης Βραζιλίας των εξαγωγών και της αυτοδύναμης ανάπτυξης, δείχνει ότι εν πολλοίς ήταν εγγεγραμμένος ο νεοφιλελεύθερος μετασχηματισμός του κεϋνσιανισμού του Λούλα.
Η δεύτερη παράμετρος που συνέχει τα κινήματα αλλά και όλα τα κινήματα της προηγούμενης περιόδου είναι η ανάγκη για ενσωμάτωση των αιτημάτων τους σε ότι αφορά τα πρώτα είτε την ανάγκη για περισσότερη δημοκρατία για τα δεύτερα. Το κράτος σε αυτό το μοντέλο καπιταλιστικής συσσώρευσης είναι πιο μικρό και πιο αυταρχικό ενώ αδυνατεί να ενσωματώσει αιτήματα των από κάτω ενώ αυτό που θα λέγαμε «ηγεμονία» εντός των ηγεμονευόμενων τάξεων με το τρίπτυχο «φόβος, αυταρχισμός, σκλήρυνση κράτους» πρόκειται δηλαδή για το φόβο των μαζών. Ακόμα κι αν δεν αποτυπώνεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κοινωνικό σχηματισμό, υπάρχει μια ποιοτική μεταστροφή της ηγεμονίας και του λόγου του εκάστοτε ηγεμόνα προς τον φόβο και τον αυταρχισμό. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι πρόκειται για ένα διεθνές κράτος εκτάκτου ανάγκης. Αν δεν πρόκειται για κράτος εκτάκτου ανάγκης σε όλες τις χώρες του κόσμου παρά μόνο στις χώρες που βρίσκονται εν μέσω κρίσης ή ανέρχονται την ιμπεριαλιστική αλυσίδα παρατηρούμε μια μεταστροφή του λόγου αλλά και των μηχανισμών προς το τιμωρητικό, μεσσιανικό, κανιβαλικό, παθολογικό εν μέσω ιατρικών αναλογιών.
Το κράτος εκτάκτου ανάγκης είναι μια οριακή κατάσταση εντός της δημοκρατίας που εφάπτεται με τον φασισμό, με άλλα λόγια τα όρια κράτους εκτάκτου ανάγκης είναι ευδιάκριτα μεν πολύ λεπτά δε. Έτσι τροχιές αυταρχισμού εντός του κράτους εκτάκτου ανάγκης μπορούν να έχουν σπέρματα αλλά και υλικές αποτυπώσεις φασισμού (περιστολή ελευθεροτυπίας, νεκρούς διαδηλωτές, δολοφονία ιθαγενών). Το αίτημα για δημοκρατία γίνεται σε αυτό το πλαίσιο ο κοινός παρονομαστής για όλα τα επιμέρους κινήματα στον κόσμο. Αυτό το αίτημα αναδεικνύει από τη μια το προοδευτικό χαρακτήρα των «μαζών» στις υπάρχουσες συνθήκες, την ανάγκη ύπαρξης του ριζοσπαστικού πολιτικού υποκειμένου αλλά και τους όρους και το παράδειγμα που πρέπει να συνέχουν το «παράδειγμα» προκειμένου να αμφισβητείται το μοντέλο καπιταλιστικής συσσώρευσης, ο αυταρχισμός και τελικά η καθημερινότητα μας.
Θεωρούμε ότι το πολιτικό υποκείμενο πρέπει να λειτουργεί ενσωματώνοντας τα αιτήματα των «από κάτω» χωρίς την παράμετρο της οικονομικής αποτελεσματικότητας, αλλά θέτοντας στο προσκήνιο άλλες έννοιες όπως η αποανάπτυξη, η ειρηνική συνύπαρξη ανθρώπου φύσης, η ολιγαρκής αφθονία. Ακόμα πρέπει σταδιακά το κράτος να μαραζώνει θέτοντας τους όρους για την οργάνωση των από κάτω σε λαϊκές συνελεύσεις, το συμμετοχικό προϋπολογισμό αλλά και οργανώνοντας τη νομοθετική εξουσία με τέτοιο τρόπο ώστε να συμπεριλαμβάνει τη βούληση των μαζών. Τρίτον, να προωθεί ένα οικονομικό παράδειγμα σε πλήρη αντίστιξη με τη λειτουργία της αγοράς και τον νεοφιλελευθερισμό από-εμπορευματοποιώντας κοινωνικά αγαθά, ενθαρρύνοντας την αυτοδιαχείριση και τα κοινωνικά δίκτυα αλληλεγγύης όχι τόσο σαν μέσα για την κυβέρνηση της Αριστεράς αλλά σαν μέσα που εμπεδώνουν άλλες παραστάσεις στους καταπιεζόμενους αλλά και ως σκοπό, ως δηλαδή μια βασική ψηφίδα της κοινωνίας που οραματιζόμαστε.
Τέλος, γίνεται ξεκάθαρο, ότι η γενικευμένη κρίση του μοντέλου συσσώρευσης θέτει τους όρους για την μόνη πολιτική γραμμή που μπορεί να είναι νικηφόρα. Γενικευμένη δημιουργία πολιτικών αντιπαραδειγμάτων και υπέρβαση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής σε μια σειρά από χώρες, δημιουργία ενός χώρου εναλλακτικής ριζοσπαστικής οικονομίας και δημοκρατίας σε όλη τη Μεσόγειο. Ο δρόμος για το σοσιαλισμό είναι στρωμένος μέσα από την πραγματική κυβέρνηση της Αριστεράς, δεν περνάει ούτε από συνταγές κεϋνσιανής διαχείρισης τύπου Ρούσεφ ούτε και από συνταγές δραχμής, πέσο, ρεαλ βραζιλίας, τούρκικης λίρας κυπριακής λίρας κοκ.
Σημείωση
1. Βλέπε και Monde Diplomatique «Πόσο κοστίζει το φθηνό κρέας» 17/6/2013. Το 80% της καταστροφής του Αμαζονίου οφείλεται στην αύξηση του ζωικού κεφαλαίου.
RedNotebook
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου