Η Ελλάδα στο πλευρό των ιµπεριαλιστών

Πέτρος Τσάγκαρης 

Η πορεία προς τη Μικρασιατική Εκστρατεία - Μέρος Α’ 

Ο ελ­λη­νο­τουρ­κι­κός πό­λε­µος του 1919-22, στην Τουρ­κία γνω­στός ως İzmir'in Yunanlar tarafından işgali (ελ­λη­νι­κή ει­σβο­λή της Σµύρ­νης) ή Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi (Δυ­τι­κό Μέ­τω­πο του τουρ­κι­κού πο­λέ­µου της Ανε­ξαρ­τη­σί­ας) απο­τέ­λε­σε τη µε­γα­λύ­τε­ρη ιµπε­ρια­λι­στι­κή εκ­στρα­τεία του ελ­λη­νι­κού κα­πι­τα­λι­σµού στον 20ό αιώνα που ωστό­σο κα­τέ­λη­ξε σε ήττα. Όσον αφορά τους τα­κτι­κούς στρα­τούς, πολ­λοί κά­νουν λόγο για πε­ρί­που 45.000 Έλ­λη­νες νε­κρούς και αγνο­ού­µε­νους φα­ντά­ρους και 25.000 Τούρ­κους νε­κρούς και αγνο­ού­µε­νους φα­ντά­ρους (ωστό­σο οι πε­ρισ­σό­τε­ρες απώ­λειες ενό­πλων από τουρ­κι­κής πλευ­ράς αφο­ρού­σε άτα­κτα σώ­µα­τα). Οι νε­κροί άµα­χοι ανήλ­θαν σε πολ­λές εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες, χωρίς να υπάρ­χει µέχρι σή­µε­ρα ένας ακρι­βής υπο­λο­γι­σµός. Οι κα­κου­χί­ες και οι ανα­γκα­στι­κές µε­τα­κι­νή­σεις πλη­θυ­σµών που ακο­λού­θη­σαν εξο­λό­θρευ­σαν έναν επι­πλέ­ον κα­θό­λου ευ­κα­τα­φρό­νη­το αρι­θµό αν­θρώ­πων. Στο άρθρο αυτό ανα­φε­ρό­µα­στε στο ιστο­ρι­κό υπό­βα­θρο και στην πο­ρεία προς τη Μι­κρα­σια­τι­κή Εκ­στρα­τεία. 

Μετά τους Βαλ­κα­νι­κούς Πο­λέ­µους 

Αν µετά την έκ­βα­σή της η Μι­κρα­σια­τι­κή Εκ­στρα­τεία φα­ντά­ζει πα­ρά­φρων πο­λε­µι­κή πε­ρι­πέ­τεια, τότε δεν φά­ντα­ζε κα­θό­λου έτσι. Τις πα­ρα­µο­νές της εκ­στρα­τεί­ας, η Ελ­λά­δα είχε συ­νέλ­θει από την ήττα του 1897, είχε απο­κτή­σει έναν πολύ αξιό­λο­γο στρα­τό µε βαρύ οπλι­σµό και, κυ­ρί­ως, είχε πε­τύ­χει συ­ντρι­πτι­κές νίκες και στους δύο Βαλ­κα­νι­κούς Πο­λέ­µους (1912-13) επε­κτεί­νο­ντας το έδα­φός της κατά 70% και σχε­δόν δι­πλα­σιά­ζο­ντας τον πλη­θυ­σµό της (από 2,7 εκατ. σε 4,8 εκατ.). 

Όµως το πιο ση­µα­ντι­κό είναι ότι οι ελ­λη­νι­κές κυ­βερ­νή­σεις του Βε­νι­ζέ­λου εντά­χθη­καν µε εν­θου­σια­σµό στο ένα από τα δύο µε­γά­λα ιµπε­ρια­λι­στι­κά στρα­τό­πε­δα (όπως εν πολ­λοίς συ­µβαί­νει και σή­µε­ρα όσον αφορά την τα­κτι­κή της Ελ­λά­δας απέ­να­ντι στην Τουρ­κία). 

Η αλή­θεια είναι ότι η Ελ­λά­δα δεν συ­µµε­τεί­χε στα πρώτα χρό­νια του µε­γά­λου ιµπε­ρια­λι­στι­κού σφα­γεί­ου, του Α’ Πα­γκό­σµιου Πο­λέ­µου. Όπως εξη­γού­σε εκεί­νη ακρι­βώς την εποχή ο Β. Ι. Λένιν, ο κα­πι­τα­λι­σµός είχε φτά­σει στο ιµπε­ρια­λι­στι­κό του στά­διο, βα­σι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό του οποί­ου, τό­νι­ζε, απο­τε­λού­σε η προ­σπά­θεια για ξα­να­µοί­ρα­σµα του κό­σµου και των σφαι­ρών επιρ­ρο­ής µε­τα­ξύ των µε­γά­λων κα­πι­τα­λι­στι­κών χωρών. Αυτός ήταν ο σκο­πός του πο­λέ­µου και µετά το τέλος του οι νι­κη­τές ήταν αυτοί που θα έπαιρ­ναν τη µε­ρί­δα του λέ­ο­ντος. 

Ο Ελ. Βε­νι­ζέ­λος ήταν ο πο­λι­τι­κός που κα­τα­νό­η­σε ότι αν οι Έλ­λη­νες αστοί ήθε­λαν και αυτοί µε­ρί­διο από αυτό το ξα­να­µοί­ρα­σµα του κό­σµου, θα έπρε­πε να συ­µµε­τέ­χουν στο «παι­χνί­δι». Επί­σης ο Βε­νι­ζέ­λος κα­τα­νό­η­σε ότι θα έπρε­πε να λυθεί και ένα άλλο «πρό­βλη­µα»: οι πό­λε­µοι του 1912-13 µπο­ρεί να είχαν αυ­ξή­σει τον πλη­θυ­σµό και την επι­κρά­τεια της χώρας, ωστό­σο, για πρώτη φορά από την ίδρυ­σή της, η Ελ­λά­δα είχε στο έδα­φός της µε­γά­λο αρι­θµό εθνι­κών και θρη­σκευ­τι­κών µειο­νο­τή­των (µου­σου­λµά­νων, εβραί­ων, Τούρ­κων, Σλά­βων). Υπήρ­χαν δηλ. πε­ριο­χές στη Βό­ρεια Ελ­λά­δα που έπρε­πε µε κά­ποιο τρόπο να… εξελ­λη­νι­στούν. 

Ωστό­σο, η άρ­χου­σα τάξη και οι εκ­πρό­σω­ποί της πα­ρέ­µε­ναν δι­χα­σµέ­νοι ως προς το µε ποια µεριά θα έπρε­πε να βγουν στον πό­λε­µο: η κυ­βέρ­νη­ση των µο­ναρ­χι­κών και ο ίδιος ο βα­σι­λιάς Κων­στα­ντί­νος Α’ ήταν σί­γου­ροι ότι οι Κε­ντρι­κές Δυ­νά­µεις (Αυ­στρο­ουγ­γα­ρία, Γε­ρµα­νία) θα ήταν οι νι­κή­τριες του πο­λέ­µου, αλλά επει­δή ανα­γνώ­ρι­ζαν την ανω­τε­ρό­τη­τα του βρε­τα­νι­κού ναυ­τι­κού πρό­κρι­ναν ως κα­λύ­τε­ρη στάση την ου­δε­τε­ρό­τη­τα, καθώς η χώρα πε­ρι­βαλ­λό­ταν από θά­λασ­σα. 

Οι βε­νι­ζε­λι­κοί ήθε­λαν συ­νερ­γα­σία µε την Αντάντ (τους Αγ­γλο­γάλ­λους), καθώς µά­λι­στα η Οθω­µα­νι­κή Αυ­το­κρα­το­ρία, τα εδάφη της οποί­ας επο­φθα­λµιού­σε η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, από ένα ση­µείο και µετά µπήκε στον πό­λε­µο στο πλευ­ρό των Κε­ντρι­κών Δυ­νά­µε­ων. Ο Βε­νι­ζέ­λος πί­στευε ότι νι­κή­τρια του πο­λέ­µου θα ήταν η Αγ­γλία και -σε αντί­θε­ση µε τους µο­ναρ­χι­κούς που εξέ­φρα­ζαν την παλιά αστι­κή τάξη της νό­τιας Ελ­λά­δας- πίσω του στοί­χι­ζε την αστι­κή τάξη των υπό κα­τά­κτη­ση πε­ριο­χών, καθώς και τη µε­σαία ιε­ραρ­χία του στρα­τού που είχε ανα­δυ­θεί µετά το κί­νη­µα στο Γουδή και τους Βαλ­κα­νι­κούς Πο­λέ­µους. 

Από την πλευ­ρά της η Μ. Βρε­τα­νία, δια­βλέ­πο­ντας τις ελ­λη­νι­κές ορέ­ξεις στη Μ. Ασία, εντε­λώς κυ­νι­κά υπο­σχό­ταν, µέσω του υπ. Εξω­τε­ρι­κών Γκρέι, την πα­ρα­χώ­ρη­ση του βι­λα­ε­τί­ου του Αϊ­δί­νιου στην Ελ­λά­δα, αν αυτή έβγαι­νε στο πό­λε­µο. Από τη δική του πλευ­ρά, προ­κει­µέ­νου να πεί­σει και άλλες βαλ­κα­νι­κές χώρες να µπουν στον πό­λε­µο στο πλευ­ρό της Αντάντ, ο Βε­νι­ζέ­λος πρό­τει­νε –εξί­σου κυ­νι­κά– ως αντάλ­λα­γµα στη Βουλ­γα­ρία την πα­ρα­χώ­ρη­ση της Δρά­µας και της Κα­βά­λας, ενώ ανά­λο­γες πα­ρα­χω­ρή­σεις έκανε και προς τη Σερ­βία όσον αφορά τη Δ. Μα­κε­δο­νία. 

Σχί­σµα 

Ήταν τέ­τοια η σύ­γκρου­ση στο εσω­τε­ρι­κό της ελ­λη­νι­κής άρ­χου­σας τάξης σχε­τι­κά µε το ζή­τη­µα του πο­λέ­µου, ώστε το 1916 η χώρα διαι­ρέ­θη­κε πρα­κτι­κά σε δύο κράτη: ένα στην Αθήνα υπό τον βα­σι­λιά, το οποίο έλεγ­χε την παλιά Ελ­λά­δα, και ένα στη Θεσ­σα­λο­νί­κη υπό την βε­νι­ζε­λι­κή Προ­σω­ρι­νή Κυ­βέρ­νη­ση, το οποίο ήλεγ­χε τα νησιά και την ελ­λη­νι­κή Μα­κε­δο­νία, έχο­ντας την υπο­στή­ρι­ξη της Στρα­τιάς της Ανα­το­λής (δηλ. το στρα­τό της Αντάντ που είχε στρα­το­πε­δεύ­σει στη Θεσ­σα­λο­νί­κη). 

Στη σύ­γκρου­ση πήρε µέρος ο Τύπος που απο­δύ­θη­κε σε µια ακραία προ­πα­γάν­δα κι­τρι­νι­σµού εκα­τέ­ρω­θεν, καθώς και η Εκ­κλη­σία. Ο αρ­χιε­πί­σκο­πος Αθη­νών Θε­ό­κλη­τος αφό­ρι­σε τον Βε­νι­ζέ­λο, ωστό­σο αρ­γό­τε­ρα εκ­θρο­νί­στη­κε και οι βε­νι­ζε­λι­κοί πήραν τον έλεγ­χο και στην Εκ­κλη­σία. 

Είναι προ­φα­νές ότι δεν υπήρ­χαν «καλοί» σε κά­ποια πλευ­ρά. Δεν υπήρ­χε κά­ποια πλευ­ρά που ήταν υπέρ των λαϊ­κών συ­µφε­ρό­ντων, που να λά­µβα­νε υπόψη τις πρα­γµα­τι­κές ανά­γκες του πλη­θυ­σµού. Δεν υπήρ­χε αντι-ιµπε­ρια­λι­στι­κή πλευ­ρά έστω και σε εθνι­κι­στι­κή βάση: και οι δύο αστι­κές µε­ρί­δες ήταν βα­θύ­τα­τα αντι­δρα­στι­κές, φι­λο­πό­λε­µες, έτοι­µες να συ­νερ­γα­στούν µε τη µία ή τη άλλη µε­γά­λη ιµπε­ρια­λι­στι­κή δύ­να­µη για να αυ­ξή­σουν την επι­κρά­τεια την οποία έλεγ­χαν. Ο Βε­νι­ζέ­λος, π.χ., δεν είχε πρό­βλη­µα όταν, προ­κει­µέ­νου να πει­στεί η κυ­βέρ­νη­ση της Αθή­νας να βγει στον πό­λε­µο µε την Αντάντ, αγ­γλο­γαλ­λι­κά στρα­τεύ­µα­τα απο­βι­βά­στη­καν στον Πει­ραιά και ήρθαν σε σύ­γκρου­ση µε το στρα­τό της Αθή­νας. Μετά την εκ­δί­ω­ξη αυτού του σώ­µα­τος οι µο­ναρ­χι­κοί, από την πλευ­ρά τους, άρ­χι­σαν άγριους διω­γµούς ενά­ντια στους βε­νι­ζε­λι­κούς µε δο­λο­φο­νί­ες, συλ­λή­ψεις κ.λπ. Συ­µµε­τρι­κά, όταν οι βε­νι­ζε­λι­κοί επι­κρά­τη­σαν και στην Αθήνα, οι διω­γµοί των πο­λι­τι­κών τους αντι­πά­λων υπήρ­ξαν εξί­σου λυσ­σα­λέ­οι. 

Συ­µµε­το­χή στον πό­λε­µο 

Τε­λι­κά τον Ιούνη του 1917 τα γαλ­λι­κά στρα­τεύ­µα­τα προ­χω­ρούν προς το νότο της Ελ­λά­δας κα­τα­λα­µβά­νο­ντας επι­τε­λι­κές θέ­σεις και εξα­να­γκά­ζο­ντας το βα­σι­λιά Κων­στα­ντί­νο σε πα­ραί­τη­ση (ωστό­σο άφησε στο… πόδι του τον γιο του –δεν πα­ρα­τά­ει κα­νείς για ψύλ­λου πή­δη­µα ένα τέ­τοιο πόστο). Τον ίδιο µήνα 1917 ο Βε­νι­ζέ­λος εγκα­τα­στά­θη­κε στην Αθήνα ως πρω­θυ­πουρ­γός και οι ηγέ­τες των µο­ναρ­χι­κών κο­µµά­των (ανά­µε­σά τους και ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός Δ. Γού­να­ρης) στάλ­θη­καν στην εξο­ρία, είτε στην Κορ­σι­κή είτε σε ελ­λη­νι­κά νησιά. Απο­λύ­θη­καν 9.500 υπάλ­λη­λοι και έγι­ναν εκτε­τα­µέ­νες εκ­κα­θα­ρί­σεις στο στρα­τό. Στις 28 Ιου­νί­ου του 1917 η Ελ­λά­δα κή­ρυ­ξε τον πό­λε­µο στις Κε­ντρι­κές Δυ­νά­µεις. Παρά τις δυ­σκο­λί­ες στρα­το­λο­γή­θη­καν 300.000 άν­δρες και στάλ­θη­καν να ενι­σχύ­σουν τη Στρα­τιά της Ανα­το­λής στη Θεσ­σα­λο­νί­κη. 

Οι µε­γα­λοϊ­δε­α­τι­κές εξο­ρµή­σεις έχουν βέ­βαια ένα πολύ υλικό κό­στος που κα­λεί­ται να το πλη­ρώ­σει ο φτω­χός λαός. Δεν είναι µόνον ο φόρος αί­µα­τος που πρό­κει­ται να δώσει τα επό­µε­να χρό­νια: Το 1917 η Ελ­λά­δα πήρε δά­νειο από τις ΗΠΑ, τη Γαλ­λία και τη Βρε­τα­νία, συ­νο­λι­κού ύψους 100.000.000 φρά­γκων για την κά­λυ­ψη των ελ­λει­µµά­των του προ­ϋ­πο­λο­γι­σµού υπό δυ­σµε­νέ­στα­τους όρους και στη συ­νέ­χεια συ­νή­φθη­σαν και άλλα δά­νεια ύψους 50.000.000 φρά­γκων. Παρά το γε­γο­νός ότι τα ποσά αυτά θε­ω­ρού­νταν ήδη υψηλά για την εποχή, ο δα­νει­σµός της Ελ­λά­δας ξέ­φυ­γε κυ­ριο­λε­κτι­κά αφού το 1918 δα­νεί­στη­κε άλλα 700.000.000 φρά­γκα για την κά­λυ­ψη στρα­τιω­τι­κών ανα­γκών. 

Γι’ αυτό οι πο­λε­µι­κές προ­ε­τοι­µα­σί­ες δεν έγι­ναν δε­κτές ούτε µε εν­θου­σια­σµό από την πλευ­ρά πολύ µε­γά­λου µέ­ρους του λαού ούτε χωρίς αντι­στά­σεις: Υπάρ­χουν πολ­λές µαρ­τυ­ρί­ες ότι ήδη, παρά τον εθνι­κι­στι­κό πα­ρο­ξυ­σµό, στην τε­λευ­ταία επι­στρά­τευ­ση που έγινε το 1918 πα­ρου­σιά­στη­κε «αποχή» της τάξης του 48% (βλ. Β. Δάβος: Η Μι­κρα­σια­τι­κή Εκ­στρα­τεία)! Εξάλ­λου το 1918 ήταν η χρο­νιά που στην Ελ­λά­δα ιδρύ­θη­κε το ΣΕΚΕ, ο πρό­γο­νος του ΚΚΕ, µε βα­σι­κή αιχµή του προ­γρά­µµα­τός του την αντί­θε­ση σε κάθε πό­λε­µο. 

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση στο εξής ο ελ­λη­νι­κός στρα­τός µά­χε­ται πλέον µε τις άλλες δυ­νά­µεις της Αντάντ ενά­ντια στις Κε­ντρι­κές Δυ­νά­µεις, κύρια τους Βουλ­γά­ρους, ο οποί­ες αρ­χί­ζουν να υπο­χω­ρούν. Ήταν στο πλευ­ρό της Αντάντ ο ελ­λη­νι­κός στρα­τός όταν κι­νή­θη­κε και προς τη Θράκη. Ο πό­λε­µος τε­λεί­ω­σε µε τη συν­θη­κο­λό­γη­ση της Αυ­στρο­ουγ­γα­ρί­ας και της Οθω­µα­νι­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας το φθι­νό­πω­ρο του 1918. Η ρω­σι­κή επα­νά­στα­ση είχε φο­βί­σει τους αστούς ότι µπο­ρεί ένας ατέ­λειω­τος πό­λε­µος να οδη­γή­σει και σε άλλες επα­να­στά­σεις (η βουλ­γα­ρι­κή συν­θη­κο­λό­γη­ση, π.χ., οφει­λό­ταν σε µε­γά­λο βαθµό σε ανταρ­σί­ες των φα­ντά­ρων και σε αγρο­τι­κές εξε­γέρ­σεις στα µε­τό­πι­σθεν). 

Το τέλος του πο­λέ­µου βρήκε την Ελ­λά­δα στο πλευ­ρό των νι­κη­τών, όπως ακρι­βώς σχε­δί­α­ζε ο Βε­νι­ζέ­λος, και κα­τά­φε­ρε έτσι να µοι­ρα­στεί λά­φυ­ρα: µε τη συν­θή­κη του Νεϊγί προ­σάρ­τη­σε τη Δυ­τι­κή Θράκη απο­σπώ­ντας την από τη Βουλ­γα­ρία. Όµως για την ελ­λη­νι­κή άρ­χου­σα τάξη η όρεξη είχε ανοί­ξει και η µε­γά­λη εξό­ρµη­ση για την υλο­ποί­η­ση της Με­γά­λης Ιδέας (της Ελ­λά­δας των δύο ηπεί­ρων και των πέντε θα­λασ­σών) µόλις ξε­κι­νού­σε. 

Η αντε­πα­να­στα­τι­κή εκ­στρα­τεία στην Κρι­µαία 

Προ­κει­µέ­νου να πά­ρουν ακόµη µε­γα­λύ­τε­ρα ανταλ­λά­γµα­τα στη µελ­λού­µε­νη µοι­ρα­σιά της κα­ταρ­ρέ­ου­σας Οθω­µα­νι­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας, ο Βε­νι­ζέ­λος και η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση απο­φά­σι­σαν (στις αρχές του 1919) την πρώτη ελ­λη­νι­κή υπερ­πό­ντια εκ­στρα­τεία, συ­µµε­τέ­χο­ντας στην ιµπε­ρια­λι­στι­κή επί­θε­ση κατά του πρώ­του ερ­γα­τι­κού κρά­τους στον κόσµο, της επα­να­στα­τη­µέ­νης Ρω­σί­ας. 

Ο «δη­µο­κρά­της» Ε. Βε­νι­ζέ­λος, µόλις πλη­ρο­φο­ρή­θη­κε τις δια­θέ­σεις των Γάλ­λων για την εκ­στρα­τεία στην Κρι­µαία –µια εκ­στρα­τεία που σχε­διά­στη­κε στην προ­σπά­θεια πα­λι­νόρ­θω­σης του τσα­ρι­κού κα­θε­στώ­τος που µόλις είχε κα­ταρ­ρεύ­σει–, έσπευ­σε αµέ­σως να χαι­ρε­τί­σει την ιδέα, προ­σφέ­ρο­ντας µά­λι­στα στη διά­θε­σή τους, αρ­χι­κά, ολό­κλη­ρη δύ­να­µη Σώ­µα­τος Στρα­τού, απο­τε­λού­µε­νη από τρεις µε­ραρ­χί­ες, δη­λα­δή µε­γα­λύ­τε­ρη δύ­να­µη από εκεί­νη µε την οποία εκ­στρά­τευ­σαν οι Γάλ­λοι. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ήταν το τη­λε­γρά­φη­µα που έστει­λε από το Λον­δί­νο, όπου βρι­σκό­ταν ο Βε­νι­ζέ­λος, στον Έλ­λη­να πρέ­σβη στο Πα­ρί­σι: «Πα­ρα­κα­λώ δη­λώ­σα­τε στον πρω­θυ­πουρ­γό και υπουρ­γό Εξω­τε­ρι­κών ότι ο ελ­λη­νι­κός στρα­τός είναι στη διά­θε­σή τους και δύ­να­ται να χρη­σι­µο­ποι­η­θεί δια κοινό αγώνα πα­ντα­χού, όπου η απο­στο­λή του κρί­νε­ται ανα­γκαία». 

Τε­λι­κά η ελ­λη­νι­κή συ­µµε­το­χή ήταν δύο µε­ραρ­χί­ες αλλά δεν απο­τέ­λε­σε, όπως πολ­λοί νο­µί­ζουν, απλώς µια βοη­θη­τι­κή δύ­να­µη στην αντε­πα­να­στα­τι­κή αυτή εκ­στρα­τεία. Αντί­θε­τα απο­τέ­λε­σε τον κύριο κορµό της! Να από ποιους απο­τε­λεί­το το εκ­στρα­τευ­τι­κό σώµα: Δύο γαλ­λι­κές µε­ραρ­χί­ες, µία πο­λω­νι­κή µε­ραρ­χία, τµή­µα­τα του στρα­τού των Λευ­κών υπό την ηγε­σία του Ντε­νί­κιν και το ελ­λη­νι­κό Α’ Σώµα Στρα­τού (που συ­γκρο­τού­νταν από δύο µε­ραρ­χί­ες, τη 2η και τη 13η). Αξιο­ση­µεί­ω­το από στρα­τιω­τι­κή άποψη ήταν ότι όταν ξε­κί­νη­σαν οι επι­χει­ρή­σεις οι πα­ρα­πά­νω δύο γαλ­λι­κές µε­ραρ­χί­ες ήταν ήδη «απο­σκε­λε­τω­µέ­νες», καθώς από 15 ηµέ­ρες πριν, µε δε­δο­µέ­νη την ελ­λη­νι­κή συ­µµε­το­χή, είχε αρ­χί­σει η απο­στρά­τευ­ση των Γάλ­λων στρα­τιω­τών και η πα­ρά­δο­ση του οπλι­σµού τους. Έτσι η δύ­να­µή τους είχε πε­ριο­ρι­στεί συ­νο­λι­κά σε 12 τά­γµα­τα µε 30 τυ­φέ­κια κατά λόχο. 

Η επί­ση­µη οµο­γέ­νεια έκανε δεκτό τον ελ­λη­νι­κό στρα­τό µε πα­νη­γυ­ρι­κό τρόπο: στις 27 Ια­νουα­ρί­ου 1919 µετά την πα­νη­γυ­ρι­κή δο­ξο­λο­γία στην εκ­κλη­σία της Αγίας Τριά­δος, η ελ­λη­νι­κή κοι­νό­τη­τα της Οδησ­σού δε­ξιώ­θη­κε το επι­τε­λείο του αφι­χθέ­ντος ελ­λη­νι­κού συ­ντά­γµα­τος στο Ρο­δο­κα­νά­κειο Παρ­θε­να­γω­γείο που επί τού­του είχε στο­λι­στεί µε ελ­λη­νι­κές ση­µαί­ες και λά­βα­ρα. Στην τε­λε­τή πα­ρευ­ρέ­θη­καν εκ­πρό­σω­ποι όλης της καλής κοι­νω­νί­ας. Τον πα­νη­γυ­ρι­κό εκ­φώ­νη­σε ο τότε πρό­ε­δρος της ελ­λη­νι­κής κοι­νό­τη­τας Ελ. Παυ­λί­δης (µε­τέ­πει­τα βου­λευ­τής Αθη­νών-Πει­ραιώς). Ωστό­σο υπήρ­χε και η «άλλη» οµο­γέ­νεια: Οι Έλ­λη­νες µπολ­σε­βί­κοι της Οδησ­σού τύ­πω­σαν και κυ­κλο­φό­ρη­σαν στην ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα εκτε­νή προ­κή­ρυ­ξη προς τους αφι­χθέ­ντες Έλ­λη­νες στρα­τιώ­τες µε την οποία τους κα­λού­σαν στο τέλος να αυ­το­µο­λή­σουν περ­νώ­ντας «στην πλευ­ρά εκεί­νων που έχουν κυ­βέρ­νη­ση ερ­γα­τών, αγρο­τών και στρα­τιω­τών». 

Έκ­βα­ση 

Πα­ράλ­λη­λα βέ­βαια και γαλ­λό­φω­νοι κο­µµου­νι­στές διέ­τρε­χαν τους συ­µµα­χι­κούς στρα­τώ­νες δια­δί­δο­ντας σε στρα­τιώ­τες και ναύ­τες ότι τους έστει­λαν εκεί να θυ­σια­στούν για τα συ­µφέ­ρο­ντα Γάλ­λων τρα­πε­ζι­τών και βιο­µη­χά­νων, υπεν­θυ­µί­ζο­ντάς τους τη γαλ­λι­κή επα­νά­στα­ση. Ο αντί­κτυ­πος αυτής της προ­πα­γαν­δι­στι­κής δου­λειάς άρ­χι­σε να πα­ρα­τη­ρεί­ται από τις πρώ­τες συ­µµα­χι­κές ήττες και γι­γα­ντώ­θη­κε όταν στα­σί­α­σαν τα πλη­ρώ­µα­τα των γαλ­λι­κών θω­ρη­κτών, στη διάρ­κεια της ανα­κω­χής που ακο­λού­θη­σε, µε συ­νέ­πεια το «Γαλ­λο-ελ­λη­νι­κό επει­σό­διο», δηλ. τη σύ­γκρου­ση των δύο στρα­τών εξαι­τί­ας των επα­να­στα­τη­µέ­νων Γάλ­λων στρα­τιω­τών. 

Στο τέλος ο Κόκ­κι­νος Στρα­τός κα­τα­νί­κη­σε τους ει­σβο­λείς και στις 20 Μαρ­τί­ου του 1919 ο ελ­λη­νι­κός στρα­τός δια­τά­χθη­κε να εγκα­τα­λεί­ψει την Οδησ­σό. Ωστό­σο, οι ελ­λη­νι­κές µο­νά­δες υπο­χώ­ρη­σαν µε υπο­δει­γµα­τι­κή τάξη και πα­ρα­τά­χθη­καν στη δυ­τι­κή όχθη του πο­τα­µού Δνεί­στε­ρου για να «υπε­ρα­σπί­σουν» την πε­ριο­χή της Βεσ­σα­ρα­βί­ας (ση­µε­ρι­νή Μολ­δα­βία) από τις επι­θέ­σεις του Κόκ­κι­νου Στρα­τού. Στην πε­ριο­χή της Κρι­µαί­ας πα­ρέ­µει­νε έως τις 14 Απρι­λί­ου 1919 το 2ο Σύ­ντα­γµα Πε­ζι­κού, που αντι­µε­τώ­πι­σε αλ­λε­πάλ­λη­λες επι­θέ­σεις του Κόκ­κι­νου Στρα­τού και κα­τέ­στει­λε την εξέ­γερ­ση των ερ­γα­τών της Σε­βα­στού­πο­λης, µε τους οποί­ους είχαν τα­χθεί και Γάλ­λοι ναύ­τες, οι οποί­οι είχαν στα­σιά­σει. Τε­λι­κά ο ελ­λη­νι­κός στρα­τός απο­χώ­ρη­σε από την πε­ριο­χή τον Ιού­νιο του 1919. Οι συ­νο­λι­κές απώ­λειες του ελ­λη­νι­κού εκ­στρα­τευ­τι­κού σώ­µα­τος ανήλ­θαν σε 400 νε­κρούς. Φυ­σι­κά και οι Έλ­λη­νες συ­νερ­γά­τες των ει­σβο­λέ­ων τι­µω­ρή­θη­καν από τον Κόκ­κι­νο Στρα­τό στις πε­ριο­χές που ανα­κα­τέ­λα­βε. 

Ανε­ξάρ­τη­τα όµως από την έκ­βα­ση της εκ­στρα­τεί­ας στη Νότια Ρωσία, η συ­µµε­το­χή του ελ­λη­νι­κού εκ­στρα­τευ­τι­κού σώ­µα­τος σε αυτήν απο­τέ­λε­σε και το κυ­ρί­αρ­χο επι­χεί­ρη­µα του Βε­νι­ζέ­λου υπέρ της «δι­καί­ω­σης» των ελ­λη­νι­κών αι­τη­µά­των στη συν­διά­σκε­ψη Ει­ρή­νης που ακο­λού­θη­σε και στη Συν­θή­κη των Σε­βρών. 

Η εκ­στρα­τεία στην Κρι­µαία απο­τέ­λε­σε την τε­λι­κή πρόβα τζε­νε­ρά­λε για τη Μι­κρα­σια­τι­κή Εκ­στρα­τεία. Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι αµέ­σως µετά την ήττα και την απο­χώ­ρη­ση από την Κρι­µαία, το ελ­λη­νι­κό εκ­στρα­τευ­τι­κό σώµα µε­τα­φέρ­θη­κε κα­τευ­θεί­αν στη Μικρά Ασία για µε­τα­φέ­ρει την «εµπει­ρία» του ενι­σχύ­ο­ντας το µέ­τω­πο της Μι­κρα­σια­τι­κής Εκ­στρα­τεί­ας που µόλις είχε ξε­κι­νή­σει. 

Η ελ­λη­νι­κή πο­λι­τι­κή και στρα­τιω­τι­κή ηγε­σία είχε αντλή­σει στρα­τιω­τι­κά µα­θή­µα­τα αλλά όχι πο­λι­τι­κά µα­θή­µα­τα: δεν µπο­ρείς να κρα­τή­σεις για πολύ σε κα­το­χή έναν λαό που σε θε­ω­ρεί κα­τα­κτη­τή ούτε µπο­ρείς να πεί­σεις τους φα­ντά­ρους να συ­νε­χί­σουν να πο­λε­µούν έναν άδικο πό­λε­µο, ακόµη κι αν έχεις µε τη µεριά σου όλες τις ιµπε­ρια­λι­στι­κές δυ­νά­µεις του κό­σµου. Ει­δι­κά αν έχεις απέ­να­ντί σου έναν επα­να­στα­τι­κό στρα­τό.

https://rproject.gr