Στρατιωτική θητεία: Το Φινλανδικό μοντέλο και άλλα παραμύθια

Ιωάννα Ηλιάδη

Όταν ο Νίκος Δένδιας υποσχόταν «φινλανδικό μοντέλο» στη στρατιωτική θητεία, πολλοί περίμεναν ένα σοβαρό σχέδιο εκσυγχρονισμού. Μια νέα προσέγγιση που θα αναβάθμιζε τον θεσμό και θα έδινε στους νέους λόγο να βλέπουν τη θητεία όχι ως αγγαρεία αλλά ως εμπειρία ζωής.

Αντ’ αυτού, ήρθε μια Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ Β’ 5516/15.10.2025) με αυξήσεις στις αποδοχές των οπλιτών. Κι αυτές παρουσιάστηκαν με τόση υπερηφάνεια, λες και η Ελλάδα μόλις ανακάλυψε την κοινωνική πολιτική.

Από 1η Ιανουαρίου 2026 οι στρατιώτες που υπηρετούν στα σύνορα θα λαμβάνουν 100 ευρώ τον μήνα, ενώ όσοι υπηρετούν στην ενδοχώρα 50 ευρώ. Μέχρι σήμερα έπαιρναν 8,80 ευρώ. Στα χαρτιά η αύξηση ξεπερνά το 1.000%.

Στην πραγματικότητα όμως, ένας στρατεύσιμος στα σύνορα για εννέα μήνες θα πάρει συνολικά 900 ευρώ, ενώ αυτός της ενδοχώρας για δώδεκα μήνες 600 ευρώ. Δηλαδή, 2,9 ευρώ την ημέρα στα σύνορα και 1,6 ευρώ στην ενδοχώρα. Το υπουργείο το λέει «ευρωπαϊκή σύγκλιση». Ο μέσος στρατιώτης το λέει «κοροϊδία».

Στη Φινλανδία, το μοντέλο που ο Δένδιας επικαλέστηκε ως πρότυπο, οι στρατεύσιμοι λαμβάνουν ημερήσιο επίδομα 6,10 έως 14,15 ευρώ, ανάλογα με τη διάρκεια της θητείας και τον βαθμό ευθύνης. Ο μέσος μηνιαίος όρος κυμαίνεται από 226 έως 279 ευρώ, καθαρά και αφορολόγητα.

Έτσι, ένας Φινλανδός που υπηρετεί 9 μήνες λαμβάνει συνολικά 1.920 ευρώ, ενώ εκείνος που υπηρετεί 12 μήνες 3.220 ευρώ. Και αυτά χωρίς να πληρώνει τίποτα για φαγητό, στολές, στέγη ή περίθαλψη.

Ο Φινλανδός στρατεύσιμος μπορεί να στείλει όλο το επίδομά του στην οικογένεια. Ο Έλληνας, αντίθετα, πληρώνει από την τσέπη του για τα περισσότερα. Από τα φανελάκια και τα εισιτήρια μέχρι τα τηλεφωνικά πακέτα. Το ελληνικό κράτος του δίνει 100 ευρώ και του τα παίρνει πίσω με τους μικρολογαριασμούς της καθημερινότητας.

Στη Φινλανδία, το κράτος θεωρεί τη θητεία προσωρινή δημόσια υπηρεσία και στηρίζει όσους επηρεάζονται από αυτή. Ο οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης Kela καταβάλλει στον/στην σύζυγο του στρατεύσιμου 783 ευρώ τον μήνα, 391 ευρώ για κάθε παιδί και καλύπτει ενοίκιο έως 572 ευρώ. Μια οικογένεια με ένα παιδί μπορεί να λάβει πάνω από 1.300 ευρώ τον μήνα, αφορολόγητα. Ο στόχος είναι να μη χάσει κανείς το εισόδημά του επειδή κάποιος υπηρετεί.

Στην Ελλάδα, η ίδια λογική μεταφράστηκε σε… συμβολικό χαρτζιλίκι. Σύμφωνα με την ΚΥΑ, ο έγγαμος ή άγαμος στρατεύσιμος με ένα παιδί θα λαμβάνει 150 ευρώ, με δύο παιδιά 200 ευρώ, με τρία 250 ευρώ. Για τους πολύτεκνους και τους ορφανούς, τα ποσά κυμαίνονται επίσης από 150 έως 200 ευρώ. Δηλαδή όσα κοστίζουν δύο γεμάτα καρότσια στο σούπερ μάρκετ. Το κράτος «στηρίζει» την οικογένεια όπως ο Δένδιας «εισήγαγε» το φινλανδικό μοντέλο: στα λόγια.

Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στα ποσά αλλά και στη φιλοσοφία. Στη Φινλανδία, η θητεία είναι επένδυση. Ο στρατεύσιμος αποκτά δεξιότητες, εκπαίδευση, επαγγελματικά εφόδια και η εμπειρία του αναγνωρίζεται από την αγορά εργασίας. Στην Ελλάδα, η θητεία παραμένει παγωμένη στον χρόνο. Δεν δίνει ένσημα, δεν πιστοποιεί τίποτα, δεν προσφέρει καμία επαγγελματική προοπτική. Είναι ένας χρόνος που απλώς διαγράφεται.

Το υπουργείο πανηγυρίζει για το κόστος των 24 εκατομμυρίων ευρώ που θα καλυφθεί από «εξοικονόμηση πόρων», δηλαδή από απολύσεις στρατιωτικών. Πρόκειται για το 0,2% των δαπανών του ΥΕΘΑ. Μια λογιστική πράξη, βαφτισμένη «μεταρρύθμιση».

Η ειρωνεία είναι ότι το φινλανδικό μοντέλο που ο Δένδιας χρησιμοποίησε ως σύνθημα είναι μοντέλο κοινωνικής ευθύνης. Ένα σύστημα που αναγνωρίζει ότι η άμυνα δεν είναι υπόθεση φτηνής εργασίας αλλά πολιτειακής συμμετοχής. Η Ελλάδα κράτησε μόνο τη λέξη, όχι το περιεχόμενο.

Κι όμως, το πρόβλημα δεν είναι οικονομικό αλλά βαθιά πολιτικό. Ο τρόπος που η πολιτεία αντιμετωπίζει τους στρατεύσιμους είναι ο καθρέφτης του πώς αντιλαμβάνεται την ίδια τη νεολαία της. Αν οι νέοι θεωρούνται αναλώσιμοι, τότε και η θητεία θα παραμένει αγγαρεία. Αν θεωρούνται ενεργοί πολίτες, τότε η υπηρεσία μπορεί να γίνει πραγματική εμπειρία εκπαίδευσης και κοινωνικής ένταξης.

Ο Έλληνας στρατεύσιμος δεν ζητά να πληρώνεται σαν επαγγελματίας στρατιωτικός. Ζητά να μην νιώθει βάρος, να μην επιβαρύνει την οικογένειά του και να βλέπει ότι ο κόπος του μετράει. Αντί για αυτό, παίρνει «αύξηση» 100 ευρώ και ένα ακόμη πολιτικό παραμύθι.

Η Φινλανδία παραμένει πρότυπο. Η Ελλάδα συνεχίζει να το επικαλείται για να καλύψει την αδράνειά της. Κι όσο ο υπουργός Άμυνας μιλά για «φινλανδικά μοντέλα» με ελληνικούς μισθούς, τόσο θα αποδεικνύει ότι η μόνη του επιτυχία είναι η επικοινωνιακή φαντασία.