ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΥΚΟΣ
Για δεκαετίες, όταν ο κόσμος άκουγε τη λέξη Hormuz, σκεφτόταν ένα πράγμα: πετρέλαιο. Τα Στενά του Hormuz θεωρούνταν η ενεργειακή «καρωτίδα» της παγκόσμιας οικονομίας. Σήμερα όμως, μέσα στη σκιά της σύγκρουσης μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών, ένα πολύ πιο ανησυχητικό σενάριο αρχίζει να συζητείται ανοιχτά στα στρατηγικά επιτελεία: τι θα συμβεί αν ο πόλεμος περάσει από τον αέρα και τη στεριά στον βυθό της θάλασσας;
Διότι το Hormuz δεν μεταφέρει μόνο πετρέλαιο. Μεταφέρει και την ίδια την ψηφιακή ζωή του πλανήτη.
Η γεωπολιτική σημασία των Στενών είναι τεράστια. Σε πλάτος μόλις περίπου 39 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο, με πραγματικό ναυτιλιακό διάδρομο μόλις λίγων χιλιομέτρων ανά κατεύθυνση, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά choke points – ενεργειακές «καρωτίδες» στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου — πάνω από 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με διεθνείς ενεργειακές εκτιμήσεις. Παράλληλα, σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας αγοράς LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου), κυρίως από το Κατάρ, εξαρτάται από την ασφάλεια αυτής της θαλάσσιας λωρίδας.
Μια παρατεταμένη κρίση ή στρατιωτικός αποκλεισμός θα μπορούσε να προκαλέσει άλμα στις τιμές πετρελαίου πάνω από τα 120–150 δολάρια ανά βαρέλι, να εκτινάξει τον πληθωρισμό, να επιβαρύνει την ευρωπαϊκή βιομηχανία και να προκαλέσει νέα ενεργειακή κρίση.
Όμως το μεγαλύτερο σοκ ίσως να μην αφορά το πετρέλαιο.
Η αόρατη υποδομή κάτω από τη θάλασσα
Κάτω από τα νερά του Περσικού Κόλπου, της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Oman περνούν δεκάδες κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών. Πρόκειται για τη «ραχοκοκαλιά» του παγκόσμιου διαδικτύου.
Περισσότερο από 95% έως 99% της παγκόσμιας διεθνούς ψηφιακής κίνησης δεν γίνεται μέσω δορυφόρων, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά μέσω αυτών των καλωδίων στον βυθό. Οι δορυφόροι εξυπηρετούν μόνο ένα μικρό ποσοστό επικοινωνιών λόγω υψηλής καθυστέρησης και χαμηλότερης χωρητικότητας.
Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν κάθε οικονομική δραστηριότητα εξαρτάται από αυτές τις αθέατες αρτηρίες:διεθνείς τραπεζικές συναλλαγές,
χρηματιστηριακές αγορές υψηλής συχνότητας,
στρατιωικές επικοινωνίες,
δίκτυα cloud και data centers,
αεροπορικά και ναυτιλιακά συστήματα,
δίκτυα υγείας και ενεργειακές υποδομές.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της διεθνούς αγοράς τηλεπικοινωνιών, μέσω των υποθαλάσσιων καλωδίων μεταφέρονται καθημερινά χρηματοοικονομικές συναλλαγές που ξεπερνούν τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Το παγκόσμιο σύστημα αποτελείται από περίπου 600 ενεργά ή σχεδιαζόμενα καλωδιακά συστήματα, συνολικού μήκους πάνω από 1,4 έως 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα.
Με απλά λόγια: αν ενωθούν, μπορούν να τυλίξουν τη Γη δεκάδες φορές.
Γιατί το Ιράν αποκτά τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα
Το Ιράν δεν διαθέτει την τεχνολογική υπεροχή ή την παγκόσμια στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών. Διαθέτει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: γεωγραφία.
Βρίσκεται στη βόρεια πλευρά των Στενών του Hormuz και ελέγχει σημεία από τα οποία διέρχονται βασικοί ενεργειακοί και τηλεπικοινωνιακοί διάδρομοι.
Περισσότερα από 20 μεγάλα υποθαλάσσια καλωδιακά συστήματα διέρχονται από την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου και της Ερυθράς Θάλασσας, συνδέοντας Ευρώπη, Ινδία, Ασία και Αφρική.
Ανάμεσά τους βρίσκονται σημαντικές διαδρομές όπως:AAE-1 (Asia Africa Europe-1)
FLAG Europe-Asia
FALCON
SEA-ME-WE
IMEWE (India–Middle East–Western Europe)
Αυτά τα δίκτυα αποτελούν κρίσιμους διαδρόμους δεδομένων μεταξύ χρηματοπιστωτικών κέντρων όπως η Φρανκφούρτη, το Λονδίνο, το Ντουμπάι, η Βομβάη και η Σιγκαπούρη.
Το Ιράν δεν χρειάζεται να «καταστρέψει το ίντερνετ». Αρκεί να προκαλέσει σοβαρή αναστάτωση σε κομβικά σημεία.
Ο “πόλεμος του βυθού” έχει ήδη ξεκινήσει
Το σενάριο δεν είναι θεωρητικό.
Το 2008, βλάβες σε υποθαλάσσια καλώδια κοντά στην Αίγυπτο προκάλεσαν σοβαρές διακοπές διαδικτύου στη Μέση Ανατολή και την Ινδία.
Το 2024, καταγράφηκαν νέες διακοπές σε καλώδια στην Ερυθρά Θάλασσα, προκαλώντας προβλήματα συνδεσιμότητας σε πολλές χώρες της περιοχής.
Στη Βαλτική Θάλασσα, τα τελευταία χρόνια, πολλαπλές ζημιές σε ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές δημιούργησαν υποψίες υβριδικού πολέμου και δολιοφθοράς.
Η Κίνα, η Ρωσία, οι ΗΠΑ και το NATO επενδύουν πλέον τεράστια ποσά σε δυνατότητες παρακολούθησης και προστασίας κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών.
Δεν είναι τυχαίο ότι στρατηγικοί αναλυτές μιλούν πλέον ανοιχτά για “seabed warfare” — πόλεμο του θαλάσσιου βυθού.
Τι θα συνέβαινε σε ένα ακραίο σενάριο;
Αν το Ιράν προχωρούσε σε στρατιωική κλιμάκωση ή αν μια ευρύτερη πολεμική σύγκρουση προκαλούσε ζημιές στα καλώδια:οι διεθνείς τραπεζικές συναλλαγές θα επιβραδύνονταν,
οι χρηματιστηριακές πλατφόρμες θα αντιμετώπιζαν καθυστερήσεις,
υπηρεσίες cloud θα εμφάνιζαν αστάθεια,
logistics, αερομεταφορές και ναυτιλία θα επηρεάζονταν,
στρατιωικές επικοινωνίες της Δύσης στον Κόλπο θα πιέζονταν να βασιστούν σε εφεδρικά δορυφορικά δίκτυα χαμηλότερης χωρητικότητας.
Όχι, ο κόσμος δεν θα «έσβηνε» μέσα σε μία νύχτα. Το παγκόσμιο διαδίκτυο έχει σχεδιαστεί με πλεονασμό και εναλλακτικές διαδρομές. Όμως το κόστος, η καθυστέρηση και η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένα οικονομικό σοκ παγκόσμιας κλίμακας.
Το πραγματικό δίδαγμα
Ο κόσμος πίστευε ότι η ισχύς του 21ου αιώνα βρίσκεται στα αεροπλανοφόρα, στους πυραύλους και στην τεχνητή νοημοσύνη.
Ίσως όμως η μεγαλύτερη ευαλωτότητα του πλανήτη να είναι ένα καλώδιο λίγων εκατοστών, θαμμένο σε χιλιάδες μέτρα κάτω από τη θάλασσα.
Και αν η Μέση Ανατολή πάρει φωτιά, το πρώτο πράγμα που μπορεί να κινδυνεύσει δεν θα είναι μόνο το πετρέλαιο.
Μπορεί να είναι το ίδιο το νευρικό σύστημα της παγκόσμιας οικονομίας.
Δρ. Βασίλης Λύκος
Political Analyst
Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management
MSc in Integrated Coastal Zone Management
University of Crete
Regional Councilor of the Region of Central Greece
Regional Unit of Euboea
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου