Το ατύχημα στον Αώο δεν αφορά μόνο ένα ελικόπτερο. Αφορά την Επιχειρησιακή Ανθεκτικότητα της Σχεδίασης των Mέσων που έχει επιλέξει η Πολιτική Προστασία για τις πλέον απαιτητικές και υψηλού επιχειρησιακού κινδύνου αποστολές (High Risk Low Altitude Operations) όπως αυτές της αεροπυρόσβεσης.
Κάθε σοβαρό αεροπορικό ατύχημα δημιουργεί αυθόρμητα το ίδιο ερώτημα: Τι έφταιξε;
Είναι όμως το σωστό ερώτημα; Ίσως όχι.
Οι πλέον προηγμένοι αεροπορικοί οργανισμοί του κόσμου έχουν πλέον εγκαταλείψει τη φιλοσοφία της αναζήτησης ενός μοναδικού υπεύθυνου ή μιας μεμονωμένης τεχνικής βλάβης.
Αντίθετα, εξετάζουν κάτι πολύ βαθύτερο: Πόσο ανθεκτικό ήταν το ίδιο το μέσο που θα επιλεγεί για τις παραπάνω αποστολές απέναντι σε μία αστοχία;
Και ίσως αυτή είναι η σημαντικότερη συζήτηση που πρέπει να ανοίξει μετά το πρόσφατο ατύχημα του πυροσβεστικού ελικοπτέρου στην τεχνητή λίμνη Αώου.
Η σύγχρονη φιλοσοφία της ασφάλειας
Στην αεροπορία, στην άμυνα, στην πολιτική προστασία και στις κρίσιμες υποδομές, υπάρχει μία κοινή αρχή:
Δεν σχεδιάζεις μια αποστολή για ένα μέσο υποθέτοντας ότι όλα θα λειτουργήσουν σωστά. Το σχεδιάζεις γνωρίζοντας ότι κάποια στιγμή κάτι θα αποτύχει:
Ένας κινητήρας.
Ένα ηλεκτρονικό σύστημα.
Ένας αισθητήρας.
Ένας χειριστής.
Οι καιρικές συνθήκες.
Ένας λανθασμένος υπολογισμός.
Η πραγματική ασφάλεια δεν προκύπτει επειδή δεν συμβαίνουν αστοχίες. Προκύπτει επειδή το μέσο που έχει υιοθετηθεί έχει σχεδιαστεί ώστε να συνεχίζει να λειτουργεί στις αποστολές του με τις πλέον απαιτητικές συνθήκες. Αυτό ονομάζεται Επιχειρησιακή Ανθεκτικότητα.
Η έννοια της ανθεκτικότητας
Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα ενός μέσου δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει ποτέ ατύχημα. Σημαίνει ότι το χρησιμοποιούμενο μέσο διαθέτει επιχειρησιακά περιθώρια και μηχανισμούς ανάκαμψης ώστε μία μεμονωμένη αστοχία να μην εξελιχθεί σε καταστροφή.
Με άλλα λόγια, η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα ενός μέσου που χρησιμοποιείται για υψηλού επιχειρησιακού κινδύνου αποστολές να απορροφά τις διαταραχές χωρίς να χάνει την επιχειρησιακή του αποστολή.
Δεν αγοράζεις ή μισθώνεις απλώς μέσα. Σχεδιάζεις επίπεδα ασφαλείας.
Αυτό αλλάζει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να βλέπουμε τις δημόσιες προμήθειες. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «Πόσο κοστίζει ένα ελικόπτερο;»
Το πραγματικό ερώτημα είναι «Πόσο μειώνει το συνολικό επιχειρησιακό ρίσκο του μέσου:
Ένας δεύτερος κινητήρας.
Διπλά υδραυλικά κυκλώματα.
Διπλά ηλεκτρονικά συστήματα.
Καλύτερη επίγνωση κατάστασης.
Προηγμένα συστήματα επιβιωσιμότητας (π.χ. EFS – Emergency Flotation System που σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία είναι υποχρεωτικό τα ελικόπτερα να είναι εξοπλισμένα με αυτό όταν πετούν μεγάλες αποστάσεις πάνω από το νερό)».
Όλα αυτά δεν αγοράζονται ή ζητούνται όταν πρόκειται για μίσθωση επειδή “ίσως χρειαστούν”. Αγοράζονται ή ζητούνται επειδή αποτελούν στοιχεία επιχειρησιακής ανθεκτικότητας του μέσου.
Η ανθεκτικότητα κοστίζει. Η έλλειψή της κοστίζει περισσότερο.
Η επιλογή ενός φθηνότερου μέσου μπορεί να μειώνει το αρχικό κόστος. Αν όμως αυξάνει το συνολικό επιχειρησιακό ρίσκο, τότε το πραγματικό κόστος μεταφέρεται αλλού, δηλαδή:
Στην ασφάλεια των πληρωμάτων.
Στη διαθεσιμότητα του στόλου.
Στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα.
Στην εμπιστοσύνη των πολιτών.
Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των μέσων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επένδυση.
Το παράδειγμα της Ελλάδας
Δεν είναι τυχαίο ότι το ίδιο το ελληνικό κράτος επέλεξε, μέσω του προγράμματος ανανέωσης του στόλου Πολιτικής Προστασίας, αποκλειστικά δικινητήρια ελικόπτερα.
Η επιλογή αυτή δείχνει ότι η χώρα ήδη αναγνωρίζει την αξία της αυξημένης επιχειρησιακής ασφάλειας.
Το ερώτημα είναι αν η ίδια φιλοσοφία εφαρμόζεται ομοιόμορφα και στις εποχικές μισθώσεις των εναέριων μέσων. Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των μέσων δεν μπορεί να αποτελεί χαρακτηριστικό μόνο των μόνιμων επενδύσεων.
Πρέπει να διατρέχει ολόκληρο το επιχειρησιακό οικοσύστημα.
Το πραγματικό ερώτημα
Η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να επικεντρωθεί στο αν το συγκεκριμένο ατύχημα προκλήθηκε από τεχνική βλάβη, ανθρώπινο λάθος ή άλλον παράγοντα.
Αυτό θα το απαντήσει η διερεύνηση. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό.
Είναι το συνολικό σύστημα αεροπυρόσβεσης σχεδιασμένο με βάση τις αρχές της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας και ανθεκτικότητας των μέσων;
Υπάρχει τεκμηριωμένη διαδικασία αξιολόγησης κινδύνου πριν από κάθε επιλογή τύπου εναέριου μέσου;
Έχουν συνεκτιμηθεί οι διεθνείς βέλτιστες πρακτικές;
Έχει πραγματοποιηθεί ανάλυση κόστους–οφέλους που να περιλαμβάνει όχι μόνο την οικονομική δαπάνη αλλά και το κόστος του επιχειρησιακού κινδύνου των μέσων;
Οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση αντικειμενικά επιχειρησιακά κριτήρια ή αποκλειστικά με γνώμονα π.χ. την ύπαρξη ενός μοναδικού μέσου ή τη χαμηλότερη οικονομική προσφορά;
Συμπέρασμα
Το ατύχημα στον Αώο δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα μεμονωμένο περιστατικό.
Πρέπει να αποτελέσει αφορμή για μια συνολική επανεξέταση της φιλοσοφίας με την οποία σχεδιάζουμε το εθνικό σύστημα αεροπυρόσβεσης.
Στους σύγχρονους οργανισμούς υψηλής αξιοπιστίας, η ασφάλεια δεν βασίζεται στην ελπίδα ότι δεν θα συμβεί ποτέ μία αστοχία.
Βασίζεται στην παραδοχή ότι οι αστοχίες είναι αναπόφευκτες και ότι το μέσο που επιλέγεται οφείλει να είναι αρκετά ανθεκτικό ώστε να τις απορροφά χωρίς να καταρρέει.
Αυτή είναι η ουσία της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας και ανθεκτικότητας των μέσων.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη συζήτηση που οφείλουμε να ανοίξουμε σήμερα για την Πολιτική Προστασία της χώρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου