Middle East Eye: Η συμμαχία της Ελλάδας με το Ισραήλ έχει κοινωνικό και πολιτικό κόστος

Middle East Eye: Η συμμαχία της Ελλάδας με το Ισραήλ έχει κοινωνικό και πολιτικό κόστος

Οι πολίτες στην Ελλάδα και την Κύπρο επικρίνουν όλο και περισσότερο τη στρατηγική σχέση της Αθήνας με το Ισραήλ

EUROKINISSI

Το Ισραήλ εξέδωσε μια σπάνια προειδοποίηση προς τους πολίτες του που βρίσκονται στην Ελλάδα την περασμένη Κυριακή, ενόψει των πανελλαδικών διαδηλώσεων υπέρ της Παλαιστίνης: να αποφεύγουν να επιδεικνύουν την εθνικότητά τους σε δημόσιους χώρους. Η προειδοποίηση προκάλεσε αίσθηση σε μια χώρα που οι Ισραηλινοί θεωρούσαν επί μακρόν ως στενό σύμμαχο, τουριστικό και επενδυτικό προορισμό, ακόμη και ως πιθανό καταφύγιο μετεγκατάστασης.

Ωστόσο, η σχέση του Ισραήλ με την Ελλάδα γίνεται όλο και πιο περίπλοκη. Η αύξηση των ενοικίων, την οποία πολλοί Έλληνες αποδίδουν στις αγορές ακινήτων από Ισραηλινούς, η οργή για τις αποδοκιμασίες Ισραηλινών σε φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις και η στενή φιλία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου τροφοδοτούν τη λαϊκή δυσαρέσκεια.

«Πρόκειται για μια ασύμμετρη σχέση, όπου η μία πλευρά είναι ισχυρή και η άλλη ανίσχυρη», δήλωσε στο Middle East Eye (MEE ) ο Κωνσταντίνος Ήσυχος, πρώην Αναπληρωτής Υπουργός Άμυνας που εναντιώνεται στη συμμαχία. «Η ανάπτυξη σχέσεων με το Ισραήλ είναι μια διπλή αυτοκτονία, διότι αν η γενοκτονία περάσει απαρατήρητη και ατιμώρητη, δημιουργεί ένα εγκληματικό προηγούμενο που θα μπορούσε να επαναληφθεί».

Η εχθρότητα αυτή αντικατοπτρίζεται και στη κοινή γνώμη. Δημοσκόπηση της Pew Research το 2026 έδειξε ότι το 65% των Ελλήνων αντιτίθεται στη εταιρική αυτή σχέση, αν και πολλοί τη θεωρούν αναγκαίο κακό λόγω της αντίληψης περί επεκτατικής Τουρκίας. Στους δρόμους, παράλληλα, οι διαδηλώσεις υπέρ της Παλαιστίνης είναι ασύγκριτα μεγαλύτερες από τις ελάχιστες συγκεντρώσεις υπέρ του Ισραήλ.

Για ορισμένους Έλληνες, η εναντίωση σε αυτή τη σχέση είναι πλέον αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τα κονδύλια που δαπανά η Αθήνα για ισραηλινά όπλα και τεχνολογία επιτήρησης κατά τη διάρκεια του γενοκτονικού πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα.

«Δεν υπάρχουν ποτέ διαθέσιμα χρήματα για καλύτερα νοσοκομεία, πυροσβεστικά αεροπλάνα, τρένα ή συντάξεις», δήλωσε στο MEE ο διασώστης και ακτιβιστής Ιάσονας Αποστολόπουλος. «Υπάρχουν όμως πάντα κονδύλια για την αγορά του Predator (λογισμικό επιτήρησης) και εξοπλιστικών πακέτων από το Ισραήλ που τροφοδοτούν μια στρατιωτική μηχανή η οποία παράγει καθημερινά κατοχή, θάνατο και απαρτχάιντ».

Αυτή η αυξανόμενη αντίδραση γίνεται πλέον αισθητή από Ισραηλινούς που κάποτε έβλεπαν την Ελλάδα ως ελκυστική διέξοδο από μια χώρα την οποία θεωρούν όλο και πιο ακριβή, βίαιη και δυσλειτουργική. Σχεδόν 100.000 Ισραηλινοί εγκατέλειψαν τη χώρα τους για περισσότερους από τρεις μήνες το 2025, σημειώνοντας ρεκόρ για τρίτη συνεχόμενη χρονιά. Οι μετανάστες αυτοί, οι οποίοι τείνουν να είναι επικριτικοί απέναντι στις πολιτικές Νετανιάχου, αναφέρουν τη συνεχή απειλή επιθέσεων με πυραύλους και το υψηλό κόστος ζωής ως τους κύριους λόγους αποχώρησης.

«Η αγορά ακινήτων στην Ελλάδα και την Κύπρο έγινε η κοσμική απάντηση στο επόμεικα σχέδιο των οικιστών», δήλωσε στο MEE ο Ehud Eiran, αναπληρωτής καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα. «Ενώ το εγχείρημα των Ορθοδόξων ήταν να πάνε στα βουνά και να θρησκεύονται, το εγχείρημα των κοσμικών είναι να πάνε στη Δύση και να αγοράσουν ακίνητα εκεί».

Η οικοδόμηση μιας συμμαχίας

Σύμφωνα με τον Eiran, οι πρώτοι Σιωνιστές επεδίωξαν αρχικά να γίνουν αποδεκτοί στην περιοχή με την ελπίδα ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να δημιουργηθεί μέσω διαπραγματεύσεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Δαυίδ Μπεν Γκουριόν σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, ενώ ο πρώιμος διπλωμάτης Άμπα Εμπάν σπούδασε αραβικά στο Κέιμπριτζ. «Εβραίοι πειρατές ενώνονταν με Μουσουλμάνους επιτιθέμενοι σε χριστιανικές γαλέρες», σημείωσε ο Eiran, «και οι λίγοι Εβραίοι που ενεπλάκησαν στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, όπου οι Οθωμανοί συγκρούστηκαν με τη Χριστιανοσύνη, πολέμησαν υπό την οθωμανική σημαία».

Ωστόσο, η αρχική ιδέα ότι το Ισραήλ ως κράτος θα μπορούσε να βρει τη θέση του στην περιοχή υπονομεύτηκε σοβαρά από τα γεγονότα που συνδέθηκαν με την ίδρυσή του και τους πολέμους που ακολούθησαν.

Παρότι οι σημερινοί σύμμαχοι του Ισραήλ, όπως η Ελλάδα και η Ινδία, ψήφισαν μαζί με μουσουλμανικές χώρες (όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, το Ιράν και η Τουρκία) κατά του Σχεδίου Διαιρέσεως της Παλαιστίνης από τον ΟΗΕ το 1947, το σχέδιο εγκρίθηκε. Οι μάχες ξέσπασαν αμέσως μεταξύ των εβραϊκών και αραβικών κοινοτήτων της Παλαιστίνης, ωθώντας τις βρετανικές αρχές εντολής να αποχωρήσουν αντί να προσπαθήσουν να το εφαρμόσουν.

Το Ισραήλ κέρδισε τέσσερις διαδοχικούς πολέμους το 1948, το 1956, το 1967 και το 1973, ωθώντας γείτονες όπως η Αίγυπτος και η Ιορδανία να συνάψουν ειρήνη μαζί του. Οι συμφωνίες αυτές στερούνταν δημοφιλίας, αλλά προσέφεραν στρατηγικό βάθος. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020 εγκαινίασαν μια νέα σειρά συμφωνιών, με τις πιο θερμές να είναι αυτές με το Μαρόκο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η μετέπειτα απόρριψη του Ισραήλ από το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής ώθησε τελικά τη χώρα σε εναλλακτικές μορφές περιφερειακής ολοκλήρωσης, συμπεριλαμβανομένης της εταιρικής σχέσης με την Ελλάδα. Η σχέση αυτή εξελίχθηκε από διακριτική στρατιωτική συνεργασία σε μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές εταιρικές σχέσεις του Ισραήλ στη Μεσόγειο.

Η Ελλάδα και η Κύπρος προσφέρουν στο Ισραήλ διπλωματική και βιομηχανική πρόσβαση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ επιτρέπουν στις ισραηλινές δυνάμεις να προσομοιώνουν βομβαρδισμούς ή μάχες σε μορφολογία εδάφους παρόμοια με αυτή των περιφερειακών του αντιστάσεων.

Η Κύπρος προσφέρει πρόσβαση σε ναυτική βάση απέναντι από τον Λίβανο, ενώ το τμήμα του νησιού υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή παρουσιάζει ενδιαφέρον καθώς φέρνει την Άγκυρα σε κοντινότερη εμβέλεια πυραύλων. Οι τρεις χώρες συνδέουν τα ηλεκτρικά τους δίκτυα, αναπτύσσουν υποθαλάσσια κοιτάσματα φυσικού αερίου και συζητούν για κοινές περιπολίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Καμπή υπήρξε το 2010, όταν ο πρώην Πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου συνάντησε τυχαία τον Νετανιάχου σε εστιατόριο της Μόσχας και τον προσκάλεσε σε δείπνο, προετοιμάζοντας το έδαφος για στενότερες σχέσεις. Ωστόσο, η συνεργασία προϋπήρχε.

Παρότι η Ελλάδα ήταν από τις τελευταίες δυτικές χώρες που αναγνώρισαν το Ισραήλ το 1990, η ελληνική στρατιωτική χούντα αγόραζε κρυφά όπλα από το Ισραήλ τη δεκαετία του 1960 και συζητούσε την ίδρυση κοινών εργοστασίων όπλων. Η σχέση αυτή διακόπηκε με την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1975, αλλά οι δεσμοί επανήλθαν τη δεκαετία του 1990 μέσω στρατιωτικής συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών. Έγιναν δημόσιοι το 2002 και διευρύνθηκαν καθώς επιδεινώνονταν οι σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας. Τα ισραηλινά μαχητικά άρχισαν να χρησιμοποιούν τον ελληνικό εναέριο χώρο για εκπαίδευση, προσφέροντας στο Ισραήλ μια σημαντική ευκαιρία προετοιμασίας για επιχειρήσεις μεγάλων αποστάσεων.

«Ο μέσος Ισραηλινός δεν γνωρίζει ότι η ευκολία με την οποία η πολεμική τους αεροπορία πέταξε προς την Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένων των ανεφοδιασμών στον αέρα, οφειλόταν στην εκπαίδευση που είχαν την ευκαιρία να κάνουν πάνω από την Ελλάδα», δήλωσε στο MEE ο Άγγελος Ραφαήλ, μεταφραστής και ξεναγός που ζει στο Ισραήλ. Το 2015, η Ελλάδα έγινε μόλις η δεύτερη χώρα μετά τις ΗΠΑ που υπέγραψε συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας με το Ισραήλ, επιτρέποντας τη φιλοξενία στρατευμάτων και υλικού. «Πρέπει να συμφωνήθηκαν πολύ περισσότερα από όσα ανακοινώθηκαν», ανέφερε ο κ. Ήσυχος, η θητεία του οποίου συνέπεσε με την υπογραφή.

Η ανακάλυψη φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο παρείχε ένα επιπλέον κίνητρο. «Όταν ανακαλύψαμε κοιτάσματα αερίου γύρω στο 2010, μετατραπήκαμε ξαφνικά από μια χώρα φτωχή σε ενέργεια σε εξαγωγέα», σημείωσε ο Eiran. «Οριοθετήσαμε θαλάσσια σύνορα με την Κύπρο, σχεδιάσαμε αγωγούς και ηλεκτρική διασύνδεση προς την Ελλάδα… ήταν ευκολότερο για εμάς να μιλάμε δημόσια για την ενέργεια και τις υποδομές παρά για την Τουρκία ως κοινό εχθρό». Αυτό που ξεκίνησε ως εταιρική σχέση ενέργειας και ασφάλειας εξελίχθηκε σε μια πολύ ευρύτερη στρατηγική σχέση, επικεντρωμένη στη στρατιωτική συνεργασία, τις πληροφορίες και τη τοποθέτηση του Ισραήλ και των συμμάχων του στη Μεσόγειο

Αμυντική και τεχνολογική συμμαχία

Ο ρόλος αυτός έγινε ακόμη πιο σημαντικός καθώς το Ισραήλ αντιμετωπίζει ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφαλείας. Όταν η Τουρκία υπέγραψε σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας στις 7 Αυγούστου με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, αξιωματούχοι διευκρίνισαν ότι η συμμαχία δεν στρεφόταν κατά συγκεκριμένης χώρας. Ωστόσο, η απουσία της Αιγύπτου και το στρατηγικό βάρος των τριών χωρών προκάλεσαν εικασίες στο Ισραήλ ότι στρεφόταν εναντίον του.

«Θα μπορούσε να έχει εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες τόσο στη Μεσόγειο όσο και στο μέτωπο της Συρίας», προειδοποίησε ο Ισραηλινός Υπουργός Υποθέσεων Διασποράς Amichai Chikli, «και απαιτεί από εμάς να εμβαθύνουμε τις συμμαχίες μας με την Ελλάδα, την Κύπρο, τα ΗΑΕ, τη Σομαλιλάνδη και την Ινδία».

Για χρόνια, το Ισραήλ συγκροτεί αυτό που ο Νετανιάχου περιέγραψε ως «εξάγωνο συμμαχιών». Οι εταιρικές σχέσεις εστιάζουν έντονα στη θάλασσα, εκτεινόμενες από τον Ινδικό Ωκεανό μέσω της Ινδίας, στον Περσικό Κόλπο μέσω των ΗΑΕ, στη Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Σομαλιλάνδης και στη Μεσόγειο μέσω Ελλάδας, Κύπρου και Μαρόκου. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι επιλογές συμμάχων του Ισραήλ βρίσκονται όλες σε ή κοντά σε στρατηγικά θαλάσσια περάσματα (στενά): το Μαρόκο ελέγχει την πρόσβαση στη Μεσόγειο από το Γκιμπραλτάρ, η Ελλάδα ελέγχει την προσέγγιση στα Τουρκικά Στενά, η Σομαλιλάνδη βρίσκεται απέναντι από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και τα ΗΑΕ ελέγχουν το Στενό του Ορμούζ. Η Ελλάδα και η Κύπρος προσφέρουν παράλληλα στο Ισραήλ στρατηγικό βάθος στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Η σχέση με το Ισραήλ θέτει την Ελλάδα σε θέση να ρυθμίζει καταστάσεις στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή», δήλωσε στο MEE ο γεωπολιτικός αναλυτής Αλέξανδρος Ιτιμούδης. «Δίνουμε στο Ισραήλ στρατηγικό βάθος, γνωρίζοντας ότι έχουν μια υποστηρικτική Ελλάδα και Κύπρο στη θάλασσα πίσω τους». Με τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ να είναι προσώρας απρόσιτα για το Ισραήλ λόγω στρατιωτικών δράσεων του Ιράν και των Χούθι της Υεμένης, η Μεσόγειος αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Το Ισραήλ έχει εμβαθύνει τη συνεργασία πληροφοριών και άμυνας με το Μαρόκο, παράλληλα με τη διπλωματική υποστήριξη της διεκδίκησης του Ραμπάτ επί της Σεούτα, ενώ στην Ανατολική Μεσόγειο ενισχύει τους δεσμούς με Ελλάδα και Κύπρο, προμηθεύοντας όπλα που αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου δικτύου ασφαλείας απέναντι στον κοινό τουρκικό αντίπαλο.

Ωστόσο, Ισραηλινοί αναλυτές αποφεύγουν τις υπερβολές. «Είναι μια ισχυρή εταιρική σχέση, αλλά δεν θα τη έλεγα συμμαχία», σημείωσε η Gallia Lindenstrauss, ειδική για την Ανατολική Μεσόγειο στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ. «Υπάρχει οικοδόμηση ανεξάρτητων δυνατοτήτων, αλλά χωρίς την προσδοκία ότι οι πλευρές θα προστρέξουν σε βοήθεια η μία της άλλης σε περιόδους σύγκρουσης».

Η στρατηγική σχέση είναι ίσως πιο ορατή στην ταχεία επέκταση των ισραηλινών πωλήσεων όπλων στην Ελλάδα. Το Ισραήλ ολοκλήρωσε μια τριπλή επιτυχία μεγάλων πωλήσεων αεράμυνας στη Μεσόγειο τον Ιούλιο, όταν η Ελλάδα συμφώνησε σε μια συμφωνία ύψους 3 δισ. ευρώ που περιλαμβάνει συστήματα παρόμοια με αυτά που πουλήθηκαν στο Μαρόκο και την Κύπρο το 2022. Η συμφωνία θα προσφέρει στην Ελλάδα ένα ενιαίο εθνικό σύστημα αεράμυνας, ενώ ενδέχεται να συνδέσει τα δίκτυα εναέριας επιτήρησης στα δύο άκρα της Μεσογείου.

Τον Απρίλιο, η Ελλάδα συμφώνησε να δαπανήσει 650 εκατ. ευρώ για 36 εκτοξευτές πυραύλων πυροβολικού, κατευθυνόμενους πυραύλους εμβέλειας έως 300 χλμ., αιωρούμενα πυρομαχικά και ένα 10ετές πακέτο υποστήριξης από την Elbit Systems. Τον Αύγουστο, η Αθήνα αγόρασε θωρακισμένα οχήματα αξίας 1,5 εκατ. ευρώ από την εταιρεία Shladot, ενώ σχεδιάζει και τη συνπαραγωγή του υποβρύχιου κατασκοπευτικού drone Blue Whale με την Israel Aerospace Industries. Για τους επικριτές της σχέσης, η ελκυστικότητα της ισραηλινής στρατιωτικής τεχνολογίας είναι αναπόσπαστη από τη χρήση της στον πόλεμο στη Γάζα. «Η αμυντική βιομηχανία του Ισραήλ οφείλει την επιτυχία της στη δυνατότητα δοκιμής των όπλων της πάνω στους Παλαιστινίους», δήλωσε στο MEE ο Yaar Dagan, διδάσκων διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Middlesex.

Το σύστημα αεράμυνας των 3 δισ. ευρώ θα είναι επίσης συμβατό με το σύστημα κρυπτογραφημένων επικοινωνιών Link 16 του ΝΑΤΟ.

Παράλληλα, η σχέση μεταξύ των δύο χωρών επεκτείνεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τα στρατιωτικά συστήματα δεδομένων, με την Ελλάδα να αναπτύσσει ένα σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (C2) βασισμένο σε ΑΙ για την ενσωμάτωση δεδομένων ραντάρ και μαχητικών F-16 και F-35 στο σύστημα «Ασπίδα του Αχιλλέα».

Η Ελλάδα υλοποιεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της άμυνας στη modern ιστορία της, σχεδιάζοντας δαπάνες ύψους σχεδόν 28 δισ. ευρώ έως το 2036. Η Αθήνα επιδιώκει επίσης τη συνπαραγωγή τεχνολογίας για την αξιοποίηση του εγχώριου επιστημονικού δυναμικού, ενώ ισραηλινές εταιρείες αυξάνουν την παρουσία τους στον ελληνικό αμυντικό τομέα για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευρωπαϊκά κονδύλια. Η συνεργασία έχει επεκταθεί και στην τεχνολογία παρακολούθησης, με την έγκριση πώλησης λογισμικών όπως το Predator.

Για την Ελλάδα, ωστόσο, η αυξανόμενη στρατηγική αξία της εταιρικής σχέσης συνοδεύεται από πολιτικό κόστος.

Όσο πιο στενές γίνονται οι δύο χώρες στρατιωτικά, τόσο πιο δύσκολο είναι για την Αθήνα να διαχωρίσει τη σχέση της με το Ισραήλ από τη λαϊκή οργή που προκαλεί ο πόλεμος στη Γάζα. Οι πολίτες στην Ελλάδα και την Κύπρο επικρίνουν όλο και περισσότερο τη συνεργασία, φοβούμενοι μια μορφή «ήπιας αποικιοκρατίας» και επισημαίνοντας προτάσεις για αγορά ελληνικών νησιών ή περιπτώσεις όπου Ισραηλινοί επενδυτές απέκλεισαν την πρόσβαση σε ακτές ή ολόκληρα χωριά μετά τις αγορές τους. Καθώς το Ισραήλ επιδιώκει να οικοδομήσει ένα δίκτυο συμμαχιών στη Μεσόγειο, η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σχέσης που αμφισβητείται έντονα από την ίδια της την κοινωνία.

www.rosa.gr/