Μετά τη σύγκρουση του Δεκέμβρη 1944, τα βρετανικά στρατεύματα απλώνονταν σε διάφορα σημεία της ελληνικής επικράτειας.
Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Αντονι Ιντεν με τον Γεώργιο Παπανδρέου Οι Βρετανοί ήλπιζαν ότι στη μεταπολεμική περίοδο, όπως και προπολεμικά, η Ελλάδα θα ανήκε στη δική τους σφαίρα επιρροής. Με το τέλος της Διάσκεψης της Γιάλτας, ο Βρετανός πρωθυπουργός, Ουίνστον Τσόρτσιλ, ταξίδεψε στην Ελλάδα, όπως είχε κάνει και περίπου δύο μήνες νωρίτερα.
Ο Τσόρτσιλ στην Ελλάδα
Η άφιξή του στην Αθήνα στις 14 Φεβρουαρίου 1945 ήταν ξαφνική και ο «κόσμος ειδοποιήθηκε με τις καμπάνες της εκκλησίας και με έκτακτες εκδόσεις των εφημερίδων».
Μιλώντας προς τον αθηναϊκό λαό, ο Τσόρτσιλ δήλωσε ότι ήταν πολύ υπερήφανος για το ρόλο που έπαιξε ο βρετανικός στρατός προστατεύοντας αυτή τη μεγάλη αθάνατη πόλη...
Στις 15 Φεβρουαρίου η βρετανική ηγεσία συσκέφθηκε στην Αθήνα. Στη διάρκεια της σύσκεψης, ο Αγγλος υπουργός των Εξωτερικών, Αντονι Ιντεν, παρατήρησε ότι ήταν «ολοφάνερο» πως αν η κυβέρνηση Πλαστήρα αφηνόταν στις δυνάμεις της «θα ήταν τελείως ανίκανη να εγκαθιδρύσει μια αποτελεσματική διοίκηση και η βρετανική συμβουλή και καθοδήγηση» θα ήταν απαραίτητη «σχεδόν για κάθε τομέα της κυβέρνησης».
Η βρετανική δράση στην Ελλάδα θα συντονιζόταν «παρασκηνιακά» από τον πρεσβευτή της Αυτού Μεγαλειότητος, Ρέτζιναλντ Λίπερ, που βρισκόταν ήδη στην Αθήνα, ο οποίος έπρεπε για μεγάλο διάστημα «να είναι υπεύθυνος για πολύ ευρύτερες εξουσίες σε σύγκριση με εκείνες που φυσιολογικά αποτελούν τις αρμοδιότητες μιας πρεσβείας».
Η βρετανική πρεσβεία θα αναλάμβανε «την επίβλεψη» της γενικής, όπως «και της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης». «Αν και προς σεβασμό για την ελληνική ευθιξία», ο Λίπερ δεν θα έπρεπε «να φέρει τον τίτλο», όμως «στην πραγματικότητα θα ήταν κάτι σαν Υψηλός Επίτροπος» του Ενωμένου Βασιλείου στην Ελλάδα.
Χωρίς τον ξενοδόχο
Ο Αμερικανός ομόλογός του, Τζορτζ Μάρσαλ, με τον τότε πρωθυπουργό Θ. Σοφούλη και τον Κων. Καραμανλή Αλλά οι Βρετανοί λογάριαζαν χωρίς τον ξενοδόχο. Ζούσαν στο δικό τους, ονειρικό κόσμο. Στον αποκαλούμενο χώρο της «δυτικής επιρροής» ένας μεγάλος ανταγωνιστής είχε παρουσιαστεί, που διεκδικούσε την πρωτοκαθεδρία: οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Η αγγλική ηγεσία προσδοκούσε να διατηρήσει τη βρετανική επιρροή σε διάφορα σημεία του κόσμου. Αλλά μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η Αγγλία είχε μεγάλα εσωτερικά προβλήματα και, κυρίως, ένα τεράστιο οικονομικό χρέος προς τις ΗΠΑ.
Η ανθρώπινη εμπειρία έδειξε σε πολλές περιπτώσεις, όπως στην περίπτωση της ΕΣΣΔ ή στη σημερινή κατάσταση της Ελλάδας, ότι χωρίς μια καλή και υγιή οικονομία δεν μπορείς να έχεις σημαντικό πολιτικό ρόλο.
Η νέα δυσάρεστη για τη Βρετανία πολιτική πραγματικότητα γινόταν αντιληπτή από πολλούς διπλωμάτες. Μέσα στο 1945 η βρετανική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον τηλεγραφούσε ότι «για πολλούς Αμερικανούς υπευθύνους» η Αγγλία εθεωρείτο «ο μικρός συνεταίρος των ΗΠΑ».
Την ίδια περίοδο, αμερικανική έκθεση τόνισε ότι η παλιά παραδοσιακή πολιτική των ΗΠΑ χαρακτηριζόταν από «μια άρνηση να επεμβαίνει στις ελληνικές εσωτερικές υποθέσεις», τώρα όμως «οι αποφάσεις της Γιάλτας απαιτούσαν μια αναθεώρηση αυτής της πολιτικής». Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η μόνη χώρα που μπορούσε να βοηθήσει οικονομικά την Ελλάδα και έπρεπε να αποκτήσει εκεί μια αντίστοιχη επιρροή που θα τη βοηθούσε στην υπεράσπιση των συμφερόντων της στις γειτονικές περιοχές με την Ελλάδα, όπως ήταν η Εγγύς και Μέση Ανατολή και οι άλλες βαλκανικές χώρες.
Η ανάπτυξη του ελληνικού αντάρτικου στο δεύτερο μισό του 1946 αύξανε τις υποχρεώσεις της Βρετανίας στο στρατιωτικό και οικονομικό τομέα.
Στις 3 Δεκεμβρίου 1946, ο Βρετανός υφυπουργός Εκτορ Μακνίλ τηλεγράφησε στο νέο υπουργό Εξωτερικών, Ερνεστ Μπέβιν: «(...) Νομίζω ότι θα πρέπει να σας πω ότι κατά τη γνώμη μου το όλο ζήτημα της πολιτικής μας απέναντι στην Ελλάδα και την Τουρκία είναι σε ρευστή κατάσταση και ότι εδώ υπάρχει μια πολύ μεγάλη διστακτικότητα για την αντιμετώπιση της συνέχισης των στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών μας δεσμεύσεων στην Ελλάδα (...)».
Τα λόγια του Μακνίλ ο Μπέβιν τα εξέλαβε «όχι μόνο σαν έκπληξη αλλά σαν ένα σοκ», γιατί πίστευε ότι «η Ελλάδα και η Τουρκία είναι βασικές στην πολιτική και στρατηγική μας θέση στον κόσμο».
Είχε πια αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για τη Βρετανία. Οι Αμερικανοί καραδοκούσαν.
Στις 14 Δεκεμβρίου 1946, ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Αθήνα, Λίνκολν Μακβέι, τόνισε ότι «ο χρόνος πιέζει» και ότι η οικονομική βοήθεια έπρεπε να φτάσει στην Ελλάδα το συντομότερο δυνατό, πριν καταρρεύσει η χώρα.
Μάρσαλ
Στα τέλη Φεβρουαρίου 1947, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζορτζ Μάρσαλ, ενημέρωσε τον πρόεδρο Τρούμαν για τη δηλωμένη βρετανική αδυναμία να συνεχίσει να φέρει «τα συνολικά βάρη της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης» της Ελλάδας και της Τουρκίας. Θεωρούσε «ειλικρινή» τη δήλωση της βρετανικής αδυναμίας να βοηθήσει την Ελλάδα μετά την 31η Μαρτίου 1947.
«Η κατάρρευση της Ελλάδας θα δημιουργήσει μια κατάσταση απειλητική για την ασφάλεια των ΗΠΑ», γι' αυτό απαιτούνταν να γίνουν «άμεσα βήματα» για να δοθεί «όλη η δυνατή βοήθεια στην Ελλάδα και σε μικρότερο βαθμό στην Τουρκία». Ο παράγοντας χρόνος για την Ελλάδα απαιτούσε «άμεση δράση».
Στις 12 Μαρτίου 1947, ο Αμερικανός πρόεδρος, Χάρι Τρούμαν, ενώπιον του Κογκρέσου, εκφώνησε ένα βαρυσήμαντο λόγο, αναγγέλλοντας μια βοήθεια προς την Ελλάδα και την Τουρκία ύψους 400 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η ύπαρξη του ελληνικού κράτους, δήλωσε ο Τρούμαν, απειλούνταν «από τις τρομοκρατικές δραστηριότητες μερικών χιλιάδων ενόπλων καθοδηγούμενων από τους κομμουνιστές» και κανένα άλλο κράτος εκτός των ΗΠΑ δεν ήταν σε θέση να βοηθήσει την Ελλάδα και την Τουρκία.
Οι ΗΠΑ, συνέχισε ο Τρούμαν, είχαν διαμαρτυρηθεί επανειλημμένως για την εγκατάσταση ολοκληρωτικών καθεστώτων, «κατά παραβίαση της συμφωνίας της Γιάλτας», στην Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.
Το νέο δόγμα
Αν η Ελλάδα έπεφτε «υπό τον έλεγχο μιας ένοπλης μειοψηφίας», οι συνέπειες θα ήταν άμεσες για την Τουρκία και η αναταραχή θα μπορούσε να επεκταθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή (όπου εντοπίζονταν και τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα). Αλλά «η πτώση της Ελλάδας» θα είχε σοβαρές συνέπειες και για τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες.
«Οι λαοί του ελεύθερου κόσμου στρέφονται προς εμάς και ζητούν την υποστήριξή μας» και αν οι ΗΠΑ δεν ανταποκρίνονταν «η ειρήνη του κόσμου» και «η ευημερία του αμερικανικού έθνους» θα απειλούνταν.
Το Δόγμα Τρούμαν ήταν μια επίσημη δήλωση της αμερικανικής ηγεσίας ότι ετίθεντο επικεφαλής του Δυτικού Κόσμου, σε αντιπαράθεση με το σοβιετικό μπλοκ. Η ανθρωπότητα έμπαινε στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, που στην Ελλάδα πήρε και θερμή μορφή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου