Θητεία: Το φινλανδικό μοντέλο του Δένδια… μένει χωρίς tablets

Από Ιωάννα Ηλιάδη

Η «Θητεία – Ευκαιρία» του Νίκου Δένδια είχε πλασαριστεί ως μια θεαματική μεταφορά του φινλανδικού μοντέλου στα ελληνικά δεδομένα. Πιστοποιήσεις, επιμόρφωση, μαθήματα και –φυσικά– χιλιάδες tablets που θα άλλαζαν την καθημερινότητα των στρατευμένων.

Στην πράξη, όμως, το μοναδικό χειροπιαστό εργαλείο της μεταρρύθμισης ήταν το έργο του Ταμείου Ανάκαμψης για την ψηφιακή κατάρτιση. Η κυβέρνηση όμως αποφάσισε να μην υλοποιηθεί το συγκεκριμένο έργο.

Τα tablets που υποτίθεται ότι θα στήριζαν το «φινλανδικό μοντέλο» χάνονται μαζί με τη χρηματοδότηση, αφήνοντας τον υπουργό με μια εξαγγελία χωρίς υλικό υπόβαθρο και μια μεταρρύθμιση που αποδεικνύεται περισσότερο σύνθημα παρά πολιτική.

Από τη στιγμή που ανέλαβε το ΥΠΕΘΑ, ο Νίκος Δένδιας επέλεξε να «πουλήσει» την παρουσία του με ένα πολύ συγκεκριμένο αφήγημα: τη μετατροπή της «θητείας – αγγαρείας» σε «θητεία – ευκαιρία», στα πρότυπα –όπως ο ίδιος είπε– του φινλανδικού μοντέλου.

Μιλώντας στη Βουλή για τον προϋπολογισμό, ξεκαθάρισε ότι «το μοντέλο της θητείας επανεξετάζεται, με στόχο ριζικές αλλαγές», όχι ως προς τη διάρκειά της, αλλά ώστε να γίνει «ποιοτικός και όχι χαμένος χρόνος», με εκπαίδευση «στα πρότυπα της Φινλανδίας» και με «πιστοποιημένη επαγγελματική κατάρτιση» για τους στρατεύσιμους.

Protagon

Στην ίδια γραμμή, σε άλλη παρέμβασή του, προανήγγειλε αλλαγές «στη βάση του φινλανδικού μοντέλου», ώστε «η στρατιωτική θητεία να είναι ευκαιρία για την απόκτηση ψηφιακών και επαγγελματικών δεξιοτήτων από τους στρατεύσιμους».

Το φινλανδικό μοντέλο έγινε έτσι το κεντρικό πολιτικό brand του υπουργού. Μόνο που στην ελληνική εκδοχή, η «Θητεία – Ευκαιρία» δεν πατούσε σε έναν συνολικό επανασχεδιασμό της θητείας, αλλά σε ένα συγκεκριμένο έργο: online κατάρτιση και χιλιάδες tablets για τους στρατευμένους, πληρωμένα από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Τα tablets ως «απόδειξη μεταρρύθμισης»

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διέρρεαν πηγές του ΥΠΕΘΑ και του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ο σχεδιασμός ήταν:

– προμήθεια 50.000 tablets,

– εκπαίδευση τουλάχιστον 100.000 στρατευμένων σε τρία χρόνια,

– χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, με προϋπολογισμό περίπου 50,2 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ,

– ανάπτυξη πάνω από 300 προγραμμάτων κατάρτισης σε ψηφιακές δεξιότητες, με πιστοποίηση, ασύγχρονη τηλεκπαίδευση και πλατφόρμα μάθησης σε πλήρη εναρμόνιση με το πλαίσιο DigComp.

Η εικόνα ήταν καλοδουλεμένη. Όπως έγραφαν σχετικά δημοσιεύματα, οι Ένοπλες Δυνάμεις θα προμήθευαν «σε πρώτη φάση 50.000 tablets που θα χρεώνονται σε κάθε στρατιώτη με… 108», όπως το όπλο και ο σάκος, με τα χρήματα να προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης και με τα tablets να χρησιμοποιούνται για online εκμάθηση και πιστοποίηση δεξιοτήτων.

Το ίδιο αφήγημα συναντά κανείς και στην «επίσημη» εκδοχή του, σε ρεπορτάζ που παρουσιάζουν το πρόγραμμα:

– τα μαθήματα δεν θα γίνονταν μόνο σε αίθουσες ή στο πεδίο, αλλά «και με tablet»,

– στόχος ήταν να κερδίζουν οι στρατεύσιμοι πιστοποιήσεις και μόρια που θα μετρούν σε ΑΣΕΠ και στην αγορά εργασίας,

– το πρόγραμμα «Πρόγραμμα Αναβάθμισης Ψηφιακών Δεξιοτήτων για στρατεύσιμους» εμφανιζόταν ως βασικό εργαλείο υλοποίησης της «Θητείας – Ευκαιρία».

Τράβηξαν την μπρίζα από τα Tablets

Εδώ μπαίνει η δύσκολη πραγματικότητα του Ταμείου Ανάκαμψης. Στις τελευταίες ανακατατάξεις του προγράμματος, ανάμεσα στα έργα που απεντάσσονται πλήρως, βρίσκεται και το «Πρόγραμμα Αναβάθμισης ψηφιακών δεξιοτήτων στη στρατιωτική θητεία» του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ύψους 56,8 εκατ. ευρώ.

Την ίδια στιγμή, αυξάνονται θεαματικά οι προϋπολογισμοί σε άλλα έργα:

– το νέο «Εξοικονομώ 2025» ανεβαίνει κατά περίπου 490 εκατ. ευρώ,

– τα προγράμματα «θερμοσίφωνες από ΑΠΕ» ενισχύονται κατά 424 εκατ. ευρώ,

– προωθούνται έργα κατάρτισης από τη ΔΥΠΑ και παρεμβάσεις σε πράσινη ενέργεια και υγεία.

Σκοπός του Έργου της Συμφωνίας-Πλαίσιο, ήταν η δημιουργία «κρίσιμης μάζας» τίτλων Προγραμμάτων Κατάρτισης, τα οποία θα ήταν διαθέσιμα στους στρατεύσιμους μέσω ασύγχρονης τηλεκπαίδευσης και θα διαπερνούσαν οριζόντια τα περιεχόμενα του Dig Comp 2.2 και προσαρμόζονται στη δομή και τις απαιτήσεις του. Ειδικότερα για τους στρατεύσιμους που θα υπηρετούσαν τη θητεία τους κατά τα έτη 2023,2024 και 2025, ο σκοπός της Συμφωνίας Πλαίσιο διευρύνθηκε και αφορούσε:

Την Υποστήριξή τους – μέσω Υπηρεσιών Συμβουλευτικής – στην επιλογή των Προγραμμάτων Κατάρτισης που «ταιριάζουν» στο προφίλ και τις ανάγκες τους με τη χρήση εξειδικευμένης εφαρμογής, η οποία θα ενσωματώνει τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) και Αλγορίθμους Μηχανικής Μάθησης (Machine Learning).

Την απόκτηση Αποδεικτικού Πιστοποίησης των Γνώσεων και Δεξιοτήτων που θα αποκτηθούν στο πλαίσιο συγκεκριμένων Προγραμμάτων Κατάρτισης.

Το μήνυμα είναι απλό: για να σωθούν οι απορροφήσεις, η κυβέρνηση ποντάρει σε έργα που θεωρεί πιο ώριμα και πιο «σίγουρα». Η ψηφιακή θητεία της Ατζέντας 2030 του Νίκου Δένδια δεν ανήκει σε αυτά.

Για τον Δένδια, αυτό σημαίνει ότι το πρώτο νομοσχέδιο που πλασαρίστηκε ως προσωπικό του project –η «Θητεία – Ευκαιρία» με φινλανδικό άρωμα– μένει χωρίς το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο που του έδινε υπόσταση. Τα tablets, τα online μαθήματα, οι πιστοποιήσεις που θα ξεκινούσαν από τον Σεπτέμβριο του 2024, όλα αυτά τώρα δεν έχουν ούτε πόρους ούτε χρονοδιάγραμμα.

Το φινλανδικό μοντέλο στα χαρτιά

Το πολιτικό πρόβλημα δεν είναι ότι χάθηκε ένα ακόμη έργο του Ταμείου. Είναι ότι αποκαλύπτεται πόσο ρηχό ήταν το ελληνικό «φινλανδικό μοντέλο».

Στη Φινλανδία, όπως έχει γράψει το armyvoice.gr η θητεία συνδέεται με πραγματική κοινωνική μέριμνα, αξιοπρεπείς αποζημιώσεις, σοβαρή εκπαίδευση και ένα πλαίσιο εφεδρείας που λειτουργεί. Στην Ελλάδα, το μοντέλο περιορίστηκε σε:ελαφρώς βελτιωμένο επίδομα για λίγες κατηγορίες στρατευμένων,

υποσχέσεις για πιστοποιήσεις τύπου ΙΕΚ μέσα στο στρατόπεδο,

ένα έργο tablets και online μαθημάτων που τώρα κόβεται.

Ο ίδιος ο Ν. Δένδιας διαφήμισε ότι «η θητεία – αγγαρεία πρέπει να γίνει θητεία – ευκαιρία», με ταχύρρυθμη εκπαίδευση στα πρότυπα της Φινλανδίας και πιστοποιημένη κατάρτιση.

Χωρίς όμως σοβαρή αναδιαμόρφωση της ίδιας της θητείας (διάρκεια, περιεχόμενο, συνθήκες, ουσιαστική στήριξη οικογενειών και στρατευμένων), το όλο εγχείρημα έμεινε μια πολιτική βιτρίνα στηριγμένη σε ένα έργο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Όταν αυτό το έργο αφαιρείται, φταίει το γεγονός ότι η μεταρρύθμιση σχεδιάστηκε πρώτα ως αφήγημα και μετά ως πολιτική. Οι τεχνικές λεπτομέρειες ήταν άψογα γραμμένες στις μελέτες. Αυτό που έλειπε ήταν η απάντηση στο βασικό ερώτημα: τι αλλάζει πραγματικά για τον στρατεύσιμο;

Η απένταξη του προγράμματος ψηφιακών δεξιοτήτων έχει και μια καθαρά επικοινωνιακή διάσταση. Ο Νίκος Δένδιας χάνει ένα από τα ελάχιστα «ωραία παραδείγματα» που μπορούσε να δείξει όταν μιλά για «Ατζέντα 2030» στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Είναι προφανές ότι ο εκσυγχρονισμός της θητείας δεν μπορεί να στηριχθεί σε gadgets. Χρειάζεται πολιτική απόφαση να αλλάξει ουσιαστικά ο τρόπος που το κράτος αντιμετωπίζει τον στρατεύσιμο.