Η Αρκτική, μια απομακρυσμένη παγωμένη περιφέρεια μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου η γεωπολιτική, οι κρίσιμες πρώτες ύλες και η στρατηγική ισχύς συγκλίνουν. Με το λιώσιμο των πάγων ανοίγονται νέες θαλάσσιες διαδρομές, αποκαλύπτονται σπάνιες γαίες, αναδιατάσσονται οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και η περιοχή μετατρέπεται σε πεδίο έντονου ανταγωνισμού. Ποιος όμως διαθέτει τα μέσα για να μετατρέψει δυνατότητες σε πραγματικό πλεονέκτημα;
Καθοριστικό στοιχείο αυτής της νέας πραγματικότητας δεν είναι μόνο τα κοιτάσματα ή οι χάρτες ναυσιπλοΐας, αλλά η δυνατότητα επιχειρησιακής πρόσβασης στον πάγο διότι χωρίς τα παγοθραυστικά οι θαλάσσιες οδοί παραμένουν θεωρητικές και τα ορυκτά εγκλωβισμένα στο υπέδαφος.
Σε αυτό το επίπεδο, η Ρωσία έχει αποκτήσει συγκριτικό πλεονέκτημα διότι διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο παγοθραυστικών στον κόσμο, τόσο σε αριθμό όσο και σε δυνατότητες και είναι επίσης η μόνη χώρα με επιχειρησιακά πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά, κάτι που της εξασφαλίζει συνεχή παρουσία στον αρκτικό χώρο. Ο Northern Sea Route λειτουργεί ως στρατηγικό choke point, όπου η πρόσβαση, η συνοδεία και οι κανόνες διέλευσης μετατρέπονται σε μοχλό επιρροής.
Η Κίνα από την άλλη προσεγγίζει την Αρκτική με διαφορετική λογική διότι διαθέτει μεν κεφάλαια, βιομηχανική ισχύ και ανάγκη για πρώτες ύλες, αλλά δεν διαθέτει ούτε αρκτικές ακτές ούτε παγοθραυστική ικανότητα αντίστοιχη των φιλοδοξιών της και τελικά η λεγόμενη Polar Silk Road παραμένει εξαρτημένη από ρωσική υποδομή και συνοδεία. Επιπλέον οι κινεζικές προσπάθειες διείσδυσης στη Γροιλανδία έχουν παγώσει, καθώς αντιμετωπίζονται από τη Δύση ως στρατηγικά μη αποδεκτές.
Οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται την Αρκτική πρωτίστως ως ζώνη ασφάλειας ώστε να περιορίσουν τη ρωσοκινεζική σύγκλιση και να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε σπάνιες γαίες εκτός κινεζικού ελέγχου. Όμως έχουν περιορισμένη παγοθραυστική ικανότητα και αυτό εξηγεί γιατί δίνουν έμφαση σε συνεργασίες μέρη όπως η Γροιλανδία, ο Καναδάς και η Νορβηγία όπου η εξόρυξη αλλά και η στρατηγική επιτήρηση μπορούν να συνδυαστούν χωρίς ρωσική μεσολάβηση.
Η ΕΕ κινείται πιο θεσμικά και πιο αργά. Αναζητά κρίσιμες πρώτες ύλες και επιδιώκει να διαφοροποιηθεί από την Κίνα δίνοντας έμφαση στη βιωσιμότητα και τη σταθερότητα. Μπορεί Γροιλανδία και Νορβηγία να είναι οι πιο αξιόπιστοι εταίροι της αλλά τα όρια της ευρωπαϊκής επιχειρησιακής ισχύος στην Αρκτική είναι εμφανή.
Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Γροιλανδία είναι ο κόμβος όπου συναντώνται σπάνιες γαίες, γεωγραφία και πολιτική αποδοχή. Υπενθυμίζεται ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο Pituffik (πρώην Thule) προϋπάρχει εδώ και δεκαετίες στο πλαίσιο ρυθμίσεων ΗΠΑ–Δανίας και του ΝΑΤΟ. Υπό αυτό το πρίσμα το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά καθώς ήδη από το 2019 είχε εκφράσει ανοιχτά την πρόθεση εξαγοράς της, μια ιδέα που δεν προχώρησε και αντιμετωπίστηκε ως πολιτικά μη ρεαλιστική. Ωστόσο από τότε είχε εντάξει τη Γροιλανδία στο στρατηγικό του λεξιλόγιο, συνδέοντας την Αρκτική με Ρωσία και Κίνα, τις κρίσιμες πρώτες ύλες και την ασφάλεια. Πολλοί αναλυτές ερμηνεύουν αυτή την προσέγγιση περισσότερο ως συναλλακτική με όρους παρά ως κλασικά γεωπολιτική. Επιπλέον και ενώ η πρώτη του θητεία χαρακτηρίστηκε σε μεγάλο βαθμό από ρητορική, στη δεύτερη θητεία του, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει δυνατότητα τρίτης επανεκλογής επανέρχεται γενικότερα σε ζητήματα που δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει την πρώτη φορά λειτουργώντας περισσότερο με όρους υστεροφημίας και την επιθυμία να αφήσει ιστορικό αποτύπωμα. Πρόκειται για ζητήματα που συνδέονται με κλασικά σύμβολα ισχύος, όπως σύνορα, εδάφη και έλεγχο. Και σε τελική ανάλυση, η Γροιλανδία λειτουργεί ως παράδειγμα του πώς η Αρκτική παύει να είναι απλώς γεωγραφία και επιστρέφει ως χώρος γεωπολιτικής.
*Πολιτικός Επιστήμονας
Εφαρμοσμένη Στρατηγική & Διεθνής Ασφάλεια
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου