TOPSHOT - Somalis celebrate the victory of Turkish President Recep Tayyip Erdogan after he won the presidential run-off election during the celebration organised by the government in Mogadishu, on May 29, 2023. (Photo by Hassan Ali Elmi / AFP) (Photo by HASSAN ALI ELMI/AFP via Getty Images)
Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ απορρίπτεται ευρέως στην Άγκυρα ως στρατηγική υπερβολή, αλλά παρ’ όλα αυτά εκθέτει τα όρια της επιρροής της Τουρκίας στη Σομαλία.
Ενώ η Τουρκία παραμένει αισιόδοξη ότι η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ θα έχει αντίθετα αποτελέσματα, η κίνηση αυτή αναγκάζει την Άγκυρα να αντιμετωπίσει τα όρια της επιρροής της, καθώς προσπαθεί να υπερασπιστεί την ενότητα της Σομαλίας εν μέσω των βαθύτατων εσωτερικών διχασμών.
Από την πλευρά της Άγκυρας, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ είναι μια στρατηγικά λανθασμένη κίνηση που πιθανόν να υπερβαίνει τις δυνατότητες του Ισραήλ. Ωστόσο, περιπλέκει τις προσπάθειες της Τουρκίας να προστατεύσει την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας σε μια στιγμή που οι εσωτερικές διαιρέσεις στο Μογκαντίσου βαθαίνουν, αναγκάζοντας την Άγκυρα να υπερασπιστεί τη δεσπόζουσα θέση της στο Κέρας της Αφρικής χωρίς να φαίνεται ότι υπαγορεύει τα αποτελέσματα ή απορροφά το πολιτικό κόστος της ευθραυστότητας της Σομαλίας.
Το Ισραήλ ανακοίνωσε στις 26 Δεκεμβρίου την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, μιας περιοχής που κήρυξε την ανεξαρτησία της το 1991 εν μέσω αιματηρού εμφυλίου πολέμου και κατάρρευσης της κεντρικής κυβέρνησης. Η κίνηση αυτή, που έκανε το Ισραήλ την πρώτη χώρα που αναγνώρισε την Σομαλιλάνδη, παρουσιάστηκε από την ισραηλινή πλευρά ως προώθηση στρατηγικών, ασφαλιστικών και πολιτικών συμφερόντων στο Κέρας της Αφρικής και στον διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας.
Η Τουρκία στοιχηματίζει δυναμικά στη Σομαλία
Η Τουρκία και η Σομαλία καταδίκασαν αμέσως την κίνηση αυτή ως παραβίαση της κυριαρχίας της Σομαλίας, ενώ η Αφρικανική Ένωση, ο Αραβικός Σύνδεσμος και αρκετές αραβικές και αφρικανικές χώρες προειδοποίησαν ότι υπονομεύει τις αρχές της εδαφικής ακεραιότητας και κινδυνεύει να αποσταθεροποιήσει μια ήδη ευάλωτη περιοχή.
Ο Πρόεδρος της Σομαλίας Χασάν Σέιχ Μοχάμουντ πραγματοποίησε μια αιφνιδιαστική επίσκεψη στην Τουρκία στις 30 Δεκεμβρίου, λίγες μέρες μετά την κίνηση του Ισραήλ.
Σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Μοχάμουντ, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «η διατήρηση της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της Σομαλίας υπό όλες τις συνθήκες είναι προτεραιότητά μας».
Η Σομαλία αποτελεί τον κύριο πυλώνα της τουρκικής προσέγγισης της Αφρικής, φιλοξενώντας τη μεγαλύτερη υπερπόντια στρατιωτική βάση της Άγκυρας και λαμβάνοντας εκτεταμένη στρατιωτική, οικονομική και πολιτική υποστήριξη από την Τουρκία. Η Τουρκία έχει επίσης επεκτείνει την ενεργειακή της παρουσία στη χώρα και πρόκειται να ξεκινήσει δοκιμαστικές γεωτρήσεις στη Σομαλία και στα ανοικτά των ακτών της το 2026, όπως δήλωσε νωρίτερα αυτό το μήνα ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ.
Η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στο Μογκαντίσου και σε άλλες περιοχές της Σομαλίας από τότε που ο Ερντογάν πραγματοποίησε επίσκεψη στη Σομαλία το 2011, εν μέσω της χειρότερης λιμοκτονίας που έπληξε τη χώρα — η οποία στοίχισε τη ζωή σε πάνω από 260.000 άτομα — παρέχοντας πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε βοήθεια στη Σομαλία, όπως δήλωσε τον Ιούλιο ο Αλί Ονανέρ, γενικός διευθυντής για τη Βόρεια και Ανατολική Αφρική στο τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Το τουρκικό κέντρο στρατιωτικής εκπαίδευσης στο Μογκαντίσου (TURKSOM) είναι η μεγαλύτερη βάση εκπαίδευσης της Τουρκίας εκτός των συνόρων της, όπου έχει εκπαιδεύσει 400 αξιωματικούς, 400 υπαξιωματικούς και περίπου 16.000 στρατιώτες, σύμφωνα με την ιστοσελίδα ειδήσεων Africa Defense Forum, που διαχειρίζεται η Αμερικανική Διοίκηση Αφρικής.
Η Άγκυρα αγνοεί την κίνηση του Ισραήλ
Βασιζόμενος στην εδραιωμένη παρουσία της Τουρκίας στη Σομαλία, ένας Τούρκος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας υιοθέτησε μια επιθετική στάση, κατηγορώντας το Ισραήλ ότι ακολουθεί μια «αδιάφορη» πολιτική στο Κέρας της Αφρικής με την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης.
«Στο παρελθόν, το Ισραήλ δεν θα επεκτεινόταν τόσο πολύ», δήλωσε ο αξιωματούχος στο Al-Monitor. «Είτε ελπίζουν να βρουν νέους συμμάχους καθώς προχωρούν, είτε, πιο πιθανό, σε αντίθεση με τους προκατόχους του, η σημερινή ηγεσία του Ισραήλ δεν έχει ιδέα τι κάνει».
«Σε περίπτωση που προσπαθήσουν να πραγματοποιήσουν εθνοκάθαρση και να μεταφέρουν περίπου 2,5 εκατομμύρια Παλαιστινίους από τη Γάζα στη Σομαλιλάνδη, η οποία έχει πληθυσμό περίπου 6 εκατομμυρίων, θα αποτύχουν επειδή η Σομαλίλανδη δεν μπορεί να συντηρήσει τόσους πολλούς ανθρώπους», πρόσθεσε, αναφερόμενος σε ισχυρισμούς ότι η αναγνώριση της Σομαλίλανδης από το Ισραήλ θα μπορούσε να συνδέεται με σχέδια μετεγκατάστασης εκτοπισμένων κατοίκων της Γάζας στην αποσχισθείσα περιοχή.
Σε έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που πραγματοποιήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου, ο πρέσβης της Σομαλίας στον ΟΗΕ, Αμπού Μπακρ Νταχίρ Οσμάν, προειδοποίησε ότι η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ θα μπορούσε να αποτελεί μέρος ενός σχεδίου μετεγκατάστασης Παλαιστινίων από τη Γάζα στην αποσχισθείσα περιοχή, μια ανησυχία που εκφράστηκε επίσης από τα 22 μέλη της Αραβικής Ένωσης.
Τόσο η Σομαλιλάνδη όσο και το Ισραήλ απέρριψαν κατηγορηματικά ότι η συμφωνία αναγνώρισης συνδέεται με τη μετεγκατάσταση των κατοίκων της Γάζας. Ωστόσο, η Σομαλιλάνδη ήταν μία από τις περιοχές στις οποίες Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι προσέγγισαν τον Μάρτιο για τη μετεγκατάσταση των Παλαιστινίων που ζουν στη Λωρίδα της Γάζας, όπως ανέφεραν τότε οι υψηλόβαθμοι Ισραηλινοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με πληροφορίες.
Η κίνηση του Ισραήλ για την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης ήρθε επίσης σε μια περίοδο που το εβραϊκό κράτος έχει επιταχύνει τη συνεργασία του με την Ελλάδα και την Κύπρο, ιστορικούς αντιπάλους της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Την περασμένη εβδομάδα, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος υπέγραψαν ένα τριμερές σχέδιο στρατιωτικής συνεργασίας για το 2026, επεκτείνοντας τις κοινές ασκήσεις, την εκπαίδευση και τον στρατηγικό στρατιωτικό διάλογο, σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό.
Ο Τούρκος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας, ωστόσο, απέρριψε την αναδυόμενη σύμπτωση ως στρατηγικά ανεπαρκή για να αλλάξει τη θέση της Άγκυρας στην περιοχή. Είπε ότι οι χώρες που επιδιώκει το Ισραήλ για να περιορίσει την Τουρκία — η Ελλάδα, οι Ελληνοκύπριοι, η Σομαλία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα — δεν μπορούν να υπερισχύσουν της Τουρκίας οικονομικά ή στρατιωτικά, εκτός αν αυτές οι προσπάθειες υποστηριχθούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, σε μια εποχή που η Τουρκία θεωρείται όλο και περισσότερο αξιόπιστος εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών τόσο στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας όσο και στη διαδικασία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, ο Τούρκος αξιωματούχος υποστήριξε ότι το Ισραήλ θα δυσκολευτεί να εξασφαλίσει την υποστήριξη των ΗΠΑ για κινήσεις που η Άγκυρα θεωρεί ότι αποσκοπούν στην απομόνωση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και πέραν αυτής.
Η μακροπρόθεσμη στρατηγική του Ισραήλ στο Κέρας της Αφρικής
Ωστόσο, η αυτοπεποίθηση της Άγκυρας συνοδεύεται από μια αυξανόμενη εκτίμηση μεταξύ των Τούρκων αναλυτών ότι η κίνηση του Ισραήλ στη Σομαλιλάνδη μπορεί να στοχεύει λιγότερο σε βραχυπρόθεσμα οφέλη και περισσότερο στη διαμόρφωση ενός μακροπρόθεσμου περιβάλλοντος πίεσης.
Από την πλευρά του Ισραήλ, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης προσφέρει πολλά πιθανά οφέλη, παρά το διπλωματικό κόστος. Η κίνηση αυτή ανοίγει την πόρτα για μια στρατηγική βάση κατά μήκος του Κόλπου του Άντεν, δίνοντας στο Ισραήλ πρόσβαση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, μια περιοχή κρίσιμης σημασίας για το εμπόριο και την ασφάλεια του Ισραήλ, η οποία έχει γίνει πιο αμφισβητούμενη μετά τον πόλεμο στη Γάζα και την επίθεση των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η αναγνώριση επιτρέπει επίσης στο Ισραήλ να καλλιεργήσει έναν σπάνιο περιφερειακό εταίρο εκτός των παραδοσιακών αραβικών και αφρικανικών διπλωματικών πλαισίων, να ασκήσει επιρροή στο Κέρας της Αφρικής με σχετικά χαμηλό κόστος και να περιπλέξει τους υπολογισμούς των αντιπάλων του, παρεμβαίνοντας στις συζητήσεις για τις θαλάσσιες ζώνες, τα λιμάνια και τις μελλοντικές ενεργειακές οδούς. Υπό αυτή την έννοια, το Σομαλιλάντ προσφέρει στο Ισραήλ επιρροή, προβολή και επιλογές, παρά άμεσο στρατηγικό όφελος.
Σύμφωνα με τον Καάν Ντεβετσιόγλου, συντονιστή των μελετών για τη Βόρεια και Ανατολική Αφρική στο think tank ORSAM με έδρα την Άγκυρα, το Ισραήλ ενδέχεται να παίζει ένα μακροπρόθεσμο παιχνίδι.
«Αντί να αναλάβει άμεση δράση κατά της Άγκυρας, η κίνηση του Ισραήλ στη Σομαλιλάνδη ενδέχεται να στοχεύει στον περιορισμό της μακροπρόθεσμης περιφερειακής επιρροής της Τουρκίας με επίκεντρο τη Σομαλία», δήλωσε στον Al-Monitor.
Πρόσθεσε ότι το Ισραήλ ενδέχεται να επιθυμεί να ασκήσει καλύτερο έλεγχο στο στενό Μπάμπ ελ Μαντέμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό, τον οποίο είχε χάσει από τους Χούθι στο Υεμένη μετά τις επιθέσεις της Χάμας στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την κατάληψη της Γάζας.
Μέσω της αναγνώρισής του, το Ισραήλ ενδέχεται να επιδιώκει να ανοίξει τη συζήτηση για «την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας, τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες της, την πρόσβαση σε ενεργειακά αποθέματα και ακόμη και το προγραμματισμένο διαστημικό κέντρο της Τουρκίας στη χώρα αυτή».
Πού φτάνουν τα όρια της επιρροής της Τουρκίας
Για την Τουρκία, η πρόκληση που θέτει η κρίση στη Σομαλιλάνδη είναι το βάθος των εγχώριων πολιτικών διχασμών στη Σομαλία και όχι οι ελιγμοί του Ισραήλ. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η ικανότητα του Μογκαντίσου να ανταποκριθεί στις εξωτερικές πιέσεις έχει αποδυναμωθεί λόγω της απουσίας ευρείας πολιτικής συναίνεσης, γεγονός που περιπλέκει τις προσπάθειες της Άγκυρας να υπερασπιστεί την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας χωρίς να φαίνεται ότι υπαγορεύει τα αποτελέσματα.
Ο Γιουσούφ Χασάν, ανεξάρτητος σύμβουλος και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο City του Μογκαντίσου, δήλωσε ότι ο Μοχάμουντ δέχεται όλο και πιο πολλές κριτικές στην πατρίδα του για την περιθωριοποίηση των αντιπάλων του, μια δυναμική που έχει υπονομεύσει τη διαπραγματευτική θέση της κυβέρνησης.
«Η αποτυχία να επιτευχθεί μια σταθερή πολιτική συναίνεση με άλλες σομαλικές ομάδες και πολιτικές δυνάμεις υπονομεύει την εξουσία του και περιπλέκει την ικανότητά του να διαπραγματεύεται από μια θέση ενιαίας εθνικής δύναμης», δήλωσε ο Χασάν στο Al-Monitor.
Οι προσπάθειες της Σομαλίας να συμφωνήσει σε ένα εκλογικό πλαίσιο αμφισβητήθηκαν έντονα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, με τις ομοσπονδιακές αρχές να πιέζουν για μετάβαση στην καθολική ψηφοφορία και βασικά ομοσπονδιακά κράτη μέλη, όπως το Πουντλάντ και το Τζουμπαλάντ, να απορρίπτουν τις προτάσεις της Μογκαντίσου και να ευθυγραμμίζονται ενάντια στον οδικό χάρτη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, καθώς η χώρα οδεύει προς τις εθνικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τον Μάιο του 2026. Η διαμάχη έχει ήδη οδηγήσει σε αναβολή των διαβουλεύσεων και σε βαθύτερο πολιτικό αδιέξοδο, με το Τζουμπαλάντ να ανακοινώνει κινήσεις προς την αυτόνομη διακυβέρνηση εν μέσω κατηγοριών ότι το Μογκαντίσου συγκεντρώνει την εξουσία χωρίς ευρεία συναίνεση — μια δυναμική που θέτει υπό αμφισβήτηση την ικανότητα της Σομαλίας να παρουσιάσει μια ενιαία διαπραγματευτική στάση.
Εν μέσω τέτοιων εσωτερικών διχασμών, ο Χασάν προειδοποίησε ότι η ισχυρή υποστήριξη της Τουρκίας για την εδαφική ακεραιότητα και ενότητα της Σομαλίας δεν μπορεί να αντισταθμίσει επ’ αόριστον τις βαθιές εσωτερικές διαιρέσεις.
Πηγή: Al Monitor
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου