Ποινικοποίηση του αντιφασισμού α λα Τραμπ και στην Ευρώπη

Παρά το παγκόσμιο «κυνήγι μαγισσών», οι αντιφασιστικές παραδόσεις πολλών ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Ελλάδα, ενεργοποιούν την Κοινωνία των Πολιτών που εξακολουθεί να παλεύει ενάντια στον φασισμό και να διεκδικεί δικαιώματα για τις μειονότητες | ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISSI

Ποινικοποίηση του αντιφασισμού α λα Τραμπ και στην Ευρώπη

Λένα Κυριακίδη

ΕΦΣΥΝ

Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να δημιουργεί αντισυσπειρώσεις στη Γηραιά Ηπειρο, ωστόσο το «κυνήγι μαγισσών» που εφαρμόζει γοητεύει την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά ● Κυβερνήσεις και ακροδεξιά μορφώματα ποινικοποιούν την αλληλεγγύη και την πολιτική δράση χτυπώντας τον πυρήνα των δημοκρατικών δικαιωμάτων ● Στο οικονομικό πεδίο κονδύλια για την Κοινωνία των Πολιτών κατευθύνονται στην κοινωνία των... επιχειρήσεων.

Κλιμακώνεται η α λα Τραμπ επίθεση συντηρητικών και ακροδεξιών πολιτικών δυνάμεων σε οργανώσεις κινημάτων και της Κοινωνίας των Πολιτών στην Ευρώπη, την ώρα που αυταρχικά μορφώματα παίρνουν κεφάλι σε διάφορες χώρες της. Στην ορμπανική Ουγγαρία το «κυνήγι μαγισσών» φτάνει να ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία, στη Γερμανία η εκτεταμένη ποινικοποίηση φιλοπαλαιστινιακών διαμαρτυριών προκαλεί παρέμβαση του ΟΗΕ, ενώ στην Ελλάδα η μισαλλόδοξη ρητορική μετατοπίζεται συνεχώς ακροδεξιότερα.

Η κυβέρνηση Ορμπαν εξέδωσε τον περασμένο Σεπτέμβριο διάταγμα για τον χαρακτηρισμό του antifa κινήματος ως τρομοκρατικής οργάνωσης. Μόνο που, όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, δεν υπάρχει οργάνωση καταχωρισμένη ως antifa, αλλά μετωπικά δίκτυα ανάμεσα σε οργανώσεις ή/και πολιτικά κόμματα.

Προληπτική καταστολή

Πρόκειται για δίκτυα ενεργά σε κράτη με αντιφασιστική παράδοση δεκαετιών (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία) ή με υψηλό αριθμό ρατσιστικών εγκλημάτων (Γαλλία, Γερμανία, Φινλανδία, Δανία, Αυστρία). Λειτουργούν πλέον ως κοινότητες αλληλοβοήθειας και αντίστασης σε φασιστικά στοιχεία, απέναντι στη ρητορική μίσους, σε φυσικές επιθέσεις εναντίον ατόμων, ομάδων ή χώρων και σε απόπειρες διαμόρφωσης άβατων περιοχών με έντονη παρουσία της Ακροδεξιάς.

Οπως φαίνεται, η απόπειρα προληπτικής καταστολής αυτών των δικτύων στην Ουγγαρία, που δεν έχει συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής, αποτελεί ένα εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά διαφόρων «εσωτερικών εχθρών». Ο Σεραφείμ Σεφεριάδης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, θεωρεί «πρόδηλο ότι ο Βίκτορ Ορμπαν απαγόρευσε αντιφασιστικές οργανώσεις που δεν υπάρχουν για να έχει την ευκαιρία να θέτει εκτός νόμου οποιονδήποτε».

Συλλήψεις και δίκες

Αυτού του είδους οι απαγορεύσεις δεν αφορούν μόνο την Ουγγαρία αλλά και άλλες χώρες, όπως τη Γερμανία, όπου αν κάποιος κρατά παλαιστινιακή σημαία οδηγείται στο αυτόφωρο. «Πρόκειται για συνολικότερη στρατηγική κανονικοποίησης μιας ακραίας κατασταλτικής στάσης, ενός δόγματος «εσωτερικής ασφάλειας», που στην πράξη αμφισβητεί και πολιτικά δικαιώματα. Αυτό το νέο στοιχείο χτυπά τον πυρήνα της δημοκρατίας του καπιταλισμού, γιατί αν αφαιρέσεις την ελευθερία έκφρασης και δράσης απέναντι στην εξουσία, δεν έχεις πολιτικά δικαιώματα», προσθέτει ο Σεφεριάδης.

Στη Γερμανία ξεκίνησε πριν από λίγες μέρες μια δίκη σε βάρος έξι νεαρών κατηγορουμένων (ηλικίας 22-24 ετών) που προέρχονται κυρίως από τις πόλεις Ιένα και Λιψία, στην ανατολική Γερμανία, οι οποίοι κατηγορούνται ότι αποτελούσαν μέλη μιας ομάδας που ο γερμανικός ομοσπονδιακός γενικός εισαγγελέας χαρακτηρίζει «εξτρεμιστική ομάδα της άκρας Αριστεράς». Η ομάδα αυτή είναι γνωστή ως Antifa-Ost και κατηγορούνται -μεταξύ άλλων- ότι επιτέθηκαν σε ακροδεξιούς και νεοναζί στη Γερμανία και στη Βουδαπέστη.

Σημειώνεται ότι τον Νοέμβριο του 2025 οι ΗΠΑ κατέταξαν την ομάδα Antifa-Ost στη λίστα των «Ειδικά Καθορισμένων Παγκόσμιων Τρομοκρατών» (SDGT), στο πλαίσιο μιας εκστρατείας του τραμπικού κράτους κατά του αντιφασιστικού κινήματος. Στο Ηνωμένο Βασίλειο περισσότεροι από 100 άνθρωποι έχουν συλληφθεί μετά το καλοκαίρι του 2025 σε διαδηλώσεις που σχετίζονται με την υποστήριξη της οργάνωσης Palestine Action μετά την απαγόρευσή της.

Αποχρηματοδότηση

Αυταρχικές αποφάσεις εναντίον ακτιβιστικών και άλλων οργανώσεων δεν ελήφθησαν μόνο από τον Ούγγρο πρωθυπουργό, που συνομιλεί απευθείας με τον Αμερικανό πρόεδρο, αλλά και από ιδεολογικούς συνομιλητές του Τραμπ. Στο στόχαστρο πάντως δεν μπαίνουν μόνο οι καθαρά αντιφασιστικές οργανώσεις.

Οι ευρω-ομάδες της Ακροδεξιάς και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος διέκοψαν πρόσφατα σημαντικές οικονομικές ενισχύσεις κοινωνικών οργανώσεων με δράση στους τομείς του περιβάλλοντος και της υγείας, από τα προγράμματα LIFE και EU4Health.

Μπορεί η στοχοποίηση οργανώσεων να μην έχει φτάσει σε νομικούς αποκλεισμούς, όμως μειώνει τις δυνατότητές τους να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους και να ασκήσουν πολιτική επιρροή. Παράλληλα, ενισχύει τις ενδείξεις ότι οι αλλαγές στη διαχείριση κονδυλίων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπονομεύουν την Κοινωνία των Πολιτών προς όφελος πολυεθνικών και εταιρικών συμφερόντων. Η νέα οπισθοδρόμηση έρχεται να προστεθεί στις προσπάθειες εγκαθίδρυσης ενός δόγματος πλήρους αποτροπής προσφύγων και μεταναστών στο πλαίσιο αντιμεταναστευτικών ευρωπαϊκών πολιτικών.

Ειδικοί του ΟΗΕ προειδοποίησαν πριν από λίγους μήνες για νέους κινδύνους ποινικοποίησης της αλληλεγγύης εάν θεσμοθετηθεί πρόταση της Κομισιόν, η οποία βρίσκεται σε στάδιο υιοθέτησης από το Ευρωκοινοβούλιο και καθιστά παράνομη την παροχή βοήθειας, υπηρεσιών ή ακόμα και διασώσεων στη θάλασσα, θεωρώντας πως αποτελούν διευκόλυνση της παράνομης εισόδου προσφύγων και μεταναστών (Βλ. «Μην ποινικοποιείτε τον ανθρωπισμό», 2.12.2025).

ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI

Στοχοποιήσεις

Στην Ελλάδα η κυβέρνηση συνεχίζει να στοχοποιεί υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω του έργου τους. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δεν δίστασε το φθινόπωρο του ‘25 να απειλήσει περισσότερες από 100 οργανώσεις που στηρίζουν το δικαίωμα προσφύγων να υποβάλλουν αίτημα ασύλου.

Εχουν προηγηθεί οι αβάσιμες διώξεις κατά του Παναγιώτη Δημητρά, του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι και του Τόμι Ολσεν από την Aegean Boat Report και το έωλο κατηγορητήριο σε βάρος των 24 εργαζομένων και εθελοντών της ΜΚΟ ERCI, οι οποίοι ωστόσο δικαιώθηκαν πανηγυρικά στο δικαστήριο πριν από λίγες μέρες.

Πιο συχνές οι συλλήψεις, οι διώξεις και η βία κατά αντιφασιστών και αντιφασιστριών που συμμετέχουν σε διαμαρτυρίες κατά της Χρυσής Αυγής ή άλλων νεοναζιστικών ομάδων. Στη λογική της θεωρίας των δύο άκρων, η ΕΛ.ΑΣ. απαγορεύει σταθερά τόσο τις συγκεντρώσεις φασιστικών στοιχείων όσο και τις αντισυγκεντρώσεις antifa ομάδων, που επιχειρούν να μην αφήσουν ανενόχλητη την παρουσία ακροδεξιών στον δρόμο.

Ως γνωστόν, η είσοδος της Χρυσής Αυγής στο Κοινοβούλιο το 2013 επί κυβέρνησης Σαμαρά είχε φέρει τη μεταξύ τους συνεργασία μέσω του τότε γραμματέα της Ν.Δ., Τάκη Μπαλτάκου, και στο κινηματικό πεδίο την ενεργοποίηση άμεσων ανακλαστικών. Χαρακτηριστική η δημιουργία του Αντιφασιστικού Συντονισμού Αθήνας-Πειραιά, λίγους μήνες μετά.

▪ ΓΑΛΛΙΑ ▪

Οπως και στην Ελλάδα, έτσι και στη Γαλλία δεν υπάρχει νομοθεσία που να απαγορεύει τις αντιφασιστικές ομάδες. Ωστόσο, έχουν πολλές φορές κινηθεί διαδικασίες εναντίον τους με βάση άλλες νομοθετικές ρυθμίσεις. Τον Ιούνιο του 2025 η κυβέρνηση του υπουργού Εσωτερικών Bruno Retailleau διέλυσε τον αντιφασιστικό συλλογικό φορέα La Jeune Garde, επικαλούμενη παραβίαση της δημόσιας τάξης και βίαιες πρακτικές, παρά τη δράση του ως πολιτικού και κοινωνικού κινήματος.

Το 2021 η ομάδα Gale της Λιόν τέθηκε εκτός νόμου με το πρόσχημα ότι προκάλεσε «ένοπλες διαδηλώσεις», εμπρησμούς και καταστροφές περιουσιών. Μάλιστα, το δικαστήριο είχε επικαλεστεί νόμο του 1934, ο οποίος τότε είχε ψηφιστεί κατά των φασιστικών ομάδων που δρούσαν στη χώρα. Η Gale ιδρύθηκε το 2013, όταν δύο ακροδεξιοί δολοφόνησαν τον 18χρονο αριστερό ακτιβιστή Célment Méric. Η Gale ξεκίνησε ως ομάδα αυτοάμυνας κατά τη νέα άνθηση των αντιφασιστικών κινημάτων εκείνη την περίοδο. Η προηγούμενη άνοδός τους τη δεκαετία του ‘80 συνέπεσε με αυτήν του Ζαν-Μαρί Λεπέν, όταν εντάθηκαν οι αντιμεταναστευτικές, ισλαμοφοβικές και ρατσιστικές πολιτικές. Στη δεκαετία του ‘80 δημιουργήθηκαν ομάδες αυτοάμυνας, κυρίως από μετανάστες ή παιδιά μεταναστών, και εμφανίστηκε η αντιφασιστική πανκ ομάδα «Μαύροι Δράκοι», που συχνά συγκρούονταν με ακροδεξιούς σκίνχεντ.

▪ ΤΣΕΧΙΑ ▪

Στην Τσεχία, οι πρώτες ομάδες αντιφασιστών αναδύθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του ‘90 ως απάντηση στα ρατσιστικά εγκλήματα κατά των Ρομά. Οι συγκρούσεις μεταξύ αντιφασιστών και νεοφασιστών ήταν συνεχείς, δεδομένου ότι οι τελευταίοι διοργάνωναν κάθε χρόνο διαδηλώσεις στην Πράγα, τις οποίες προσπαθούσαν να μπλοκάρουν οι αριστεροί ακτιβιστές. Το 1992 κατάφεραν να εμποδίσουν τους ακροδεξιούς διαδηλωτές, αλλά από τότε οι διαδηλώσεις γίνονται κάθε χρόνο με σημαντική αστυνομική παρουσία.

Το 1996, στο γνωστό στέκι της underground σκηνής, Propast Klub, ιδρύθηκε η Αντιφασιστική Δράση, η οποία καταγράφει συστηματικά τις ρατσιστικές βιαιοπραγίες ακροδεξιών. Σε διαδήλωση κατά κινητοποίησης των νεοναζί είχε συμμετάσχει ο Ιβάν Μπάρτος, πρώην πρόεδρος του Κόμματος των Πειρατών, πρώην αναπληρωτής πρωθυπουργός της χώρας και υπουργός. Ακροδεξιές δυνάμεις τον είχαν ψέξει ότι ήταν μέλος ακροαριστερού δικτύου, κάτι το οποίο αρνήθηκε δηλώνοντας «φιλελεύθερος και ειρηνιστής. Πιστεύω ότι είναι σωστό να αντιδρούμε στον φασισμό».

▪ ΙΤΑΛΙΑ ▪

Ούτε στην Ιταλία υπάρχει ένα ενιαίο antifa κίνημα. Αντιφασιστικές πρωτοβουλίες αναλαμβάνουν πολιτικές ομάδες, πανεπιστημιακές κοινότητες, αυτόνομες οργανώσεις, πολιτιστικές και κοινωνικές ομάδες. Οι περισσότερες από αυτές λειτουργούν στα βόρεια της χώρας, όπως οι Leoncavallo στο Μιλάνο, η Askatasuna στο Τορίνο και η Pedro στην Πάδοβα. Αν και οι Ιταλοί αντιφασίστες κρατούν αποστάσεις από τα πολιτικά κόμματα, πολλά από αυτά συμμερίζονται αντιφασιστικές αξίες.

Βέβαια, η κυβέρνηση Μελόνι επανειλημμένα έχει χαρακτηρίσει βίαιες τις ενέργειες των αντιφασιστικών ομάδων. Από το 2023 δίνουν δυναμικό «παρών» στις φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις, τις οποίες εκμεταλλεύτηκε και πάλι η πρωθυπουργός της γείτονος για να επιτεθεί στους αριστερούς αντιπάλους της, αντί να δείξει αλληλεγγύη στους Παλαιστινίους.

▪ ΑΥΣΤΡΙΑ ▪

Τον Μάρτιο του 2025 στην πόλη Γκρατς η αστυνομία συνέλαβε 7 αντιφασίστες μέσα σε δύο εβδομάδες κατόπιν εντολής της γενικής εισαγγελίας, με τις αρχές να επικαλούνται συχνά νόμους περί εγκληματικών οργανώσεων για να διώξουν αντιφασίστες. Στις αντιφασιστικές ομάδες της Αυστρίας συμμετέχουν από μέλη της νεολαίας των Σοσιαλδημοκρατών, που δίνουν έμφαση στη διατήρηση των αντιφασιστικών παραδόσεων, μέχρι ακροαριστερές οργανώσεις που αγωνίζονται ενάντια στην Ακροδεξιά.

Μέλος του δικτύου είναι και η αναρχική Offenes Antifa Treffen και η Rosa Antifa Wien. Καθιερωμένο ραντεβού τους, οι ετήσιες εκδηλώσεις ακροδεξιών φοιτητικών συλλόγων (Burschenschaften), όπως για παράδειγμα ο «ακαδημαϊκός χορός» του Φεβρουαρίου, όπου συγκεντρώνονται γνωστοί ακροδεξιοί από όλη την Ευρώπη, ενώ συνήθως δεν λείπουν τα επεισόδια. Από την πλευρά του το ακροδεξιό Κόμμα της Ελευθερίας (FPÖ) επιδιώκει εδώ και καιρό την απαγόρευση των αντιφασιστικών κινημάτων.

▪ ΙΣΠΑΝΙΑ ▪

Στην Ισπανία, ενώ δεν υπάρχουν επίσημες «απαγορεύσεις οργανώσεων antifa», η ανταπόκριση των αρχών σε μαζικές διαδηλώσεις υπέρ της Παλαιστίνης και κατά του φασισμού οδήγησε σε πολλές συλλήψεις, περιορισμούς σε πορείες και καταστολή στους δρόμους. Το αντιφασιστικό κίνημα της Ισπανίας αποτελείται επίσης από ένα πολυποίκιλο δίκτυο, με χαλαρή σύνδεση των συλλογικοτήτων που το απαρτίζουν. Τέτοιες λειτουργούν σε Μαδρίτη, Βαρκελώνη, Βαλένθια, Σαραγόσα και Μπιλμπάο.

Μια από τις πιο γνωστές ομάδες είναι η Coordinadora Antifascista de Madrid και η Unitat Contra el Feixisme i el Racisme στην Καταλονία. Η πρώτη συγκεντρώνει αντικαπιταλιστικά σχήματα αλλά και antifa οπαδούς, όπως οι Bukaneros ή οι οπαδοί της Ράγιο Βαγεκάνο. Kάθε 20ή Νοεμβρίου στην επέτειο θανάτου του Φράνκο, τα μέλη της Coordinadora Antifascista και πλήθη Ισπανών αντιφασιστών πραγματοποιούν πορεία με σύνθημα «Ούτε ζωντανοί ούτε νεκροί – Μαδρίτη χωρίς φασίστες».

Αντώνης Φάρας

«Οι φασιστικές φωνές γίνονται κυβερνητική πολιτική στην Ελλάδα»

Αντώνης Φάρας, μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας τού March to Gaza

Με αφορμή το νέο κυνήγι μαγισσών στην Ευρώπη συνομιλούμε με τον Αντώνη Φάρα από την ελληνική αντιπροσωπεία March to Gaza, ο οποίος σχολιάζει την υποχώρηση των νεοναζί μετά την ιστορική καταδίκη της Χρυσής Αυγής και τους κινδύνους που ελλοχεύουν και στη χώρα μας.

«Παλιότερα είχαμε δει πάρα πολλές εικόνες για τις έντονες σχέσεις χρυσαυγιτών και αστυνομίας σε πορείες, αλλά και μια βαθιά παραδοχή ότι στην ΕΛ.ΑΣ. υπάρχει ισχυρός θύλακας φασιστικών ιδεών. Σε κοινωνικό επίπεδο σίγουρα βλέπουμε μικρότερη υποστήριξη ιδεών, όπως αυτές είχαν εκφραστεί από τη Χρυσή Αυγή και άλλες φασιστικές ομάδες, που πριν από 15 χρόνια έκαναν συστηματικά πογκρόμ σε μετανάστες, φτάνοντας σε δολοφονίες, όπως αυτή του Σαχζάτ Λουκμάν, και σε άλλες υποθέσεις με θανάτους που κατά πάσα πιθανότητα προήλθαν από επιθέσεις. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια ρίζα της Ακροδεξιάς στην κοινωνία, που φαίνεται να φτάνει στο Κοινοβούλιο με μικρές ιδεολογικές διαφοροποιήσεις.

Προσπαθούν να δημιουργήσουν άλλες πρακτικές και πολιτικά μορφώματα, τα οποία ποικίλλουν από τη χριστιανική εκδοχή όπως η Νίκη μέχρι την πιο λαϊκή εκδοχή όπως η Λατινοπούλου.

»Σε επίπεδο πολιτικού λόγου η ακροδεξιά ρητορική έχει μετατοπιστεί πάρα πολύ τον τελευταίο χρόνο. Η ανάθεση του υπουργείου Μετανάστευσης, για παράδειγμα, στον Θάνο Πλεύρη, που στο παρελθόν έχει δηλώσει πολύ καθαρά ότι η μεταναστευτική πολιτική της Ν.Δ. πρέπει να είναι «πνίξτε τους για να μην έρχονται», δείχνει τη ροπή.

»Εχουμε δηλαδή φασιστικές φωνές ή προσεγγίσεις που πλέον έχουν γίνει κυβερνητική πολιτική σε πολύ μεγάλο βαθμό. Η επιχειρούμενη αυστηροποίηση διαφόρων πραγμάτων, όπως τα πειθαρχικά μέτρα απέναντι στους φοιτητές, δείχνει μια γενικότερη κατεύθυνση του κράτους.

»Αν μπορεί να βρεθεί μια φυσιογνωμία που να μπορεί να ενώσει συνολικά αυτόν τον χώρο, δηλαδή μια αντίστοιχη Μελόνι ή μια Λεπέν, αυτό μάλλον θα είναι το επόμενο στοίχημα της Ακροδεξιάς στην Ελλάδα. Χρειάζεται μια επαγρύπνηση και να καταλάβουμε ότι στη συγκεκριμένη συγκυρία, παρότι δεν βλέπουμε τάγματα εφόδου στον δρόμο, υπάρχει μια δυναμική να αναδειχθεί εκ νέου μια έντονη φασιστική πολιτική οργάνωση στη χώρα».