Από Ιωάννα Ηλιάδη
Η εικόνα της ΣΜΥ ως σχολής που διαμόρφωνε τον «άριστο μόνιμο υπαξιωματικό» συναντά σήμερα μια πολύ πιο δύσπιστη πραγματικότητα.
Πριν από είκοσι χρόνια η ΣΜΥ μιλούσε με βεβαιότητα για το στέλεχος που ήθελε να παράγει. Πειθαρχημένο, άρτια εκπαιδευμένο, με υψηλό ηθικό, έτοιμο να γίνει η «σπονδυλική στήλη» του στρατεύματος. Σήμερα η ίδια σχολή δεν κρίνεται από το κύρος της στολής ή τη γλώσσα της αποστολής. Κρίνεται από ένα πολύ πιο σκληρό ερώτημα: μπορεί ένας νέος να εμπιστευθεί μια διαδρομή όταν βλέπει ότι οι κανόνες για τους υπαξιωματικούς αλλάζουν βίαια στην πορεία;
Ο «άριστος μόνιμος υπαξιωματικός»
Στο τεύχος Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου – Μαρτίου 2009 του «Στρατός & Ενημέρωση», ο τότε διοικητής της ΣΜΥ, Ταξίαρχος Αθανάσιος Τσέλιος, γράφει ότι ο σύγχρονος υπαξιωματικός πρέπει να οδηγηθεί «σταθερά και αποτελεσματικά» στον τελικό αντικειμενικό σκοπό που είναι «Ο Άριστος Μόνιμος Υπαξιωματικός». Στο ίδιο κείμενο οι μόνιμοι υπαξιωματικοί περιγράφονται ως «μικροί πολεμικοί ηγέτες» και «σπονδυλική στήλη του στρατεύματος», ενώ η ίδια η σχολή ορίζεται ως «φυτώριο» που οφείλει να παράγει στελέχη «ικανά, εκπαιδευμένα και άριστα».
Η ΣΜΥ δεν μιλά για μια σχολή που προσφέρει μόνο σπουδές ή μια θέση εργασίας. Μιλά για έναν χώρο που διαμορφώνει συγκεκριμένο τύπο στελέχους. Το κέντρο βάρους της αφήγησης δεν είναι η καθημερινότητα, οι οικονομικές πιέσεις ή η σταθερότητα των όρων της σταδιοδρομίας. Είναι η πειθαρχία, η στρατιωτικοποίηση, το υψηλό ηθικό και η αίσθηση αποστολής.
Σύμφωνα με την αποστολή που η ίδια η σχολή προβάλλει, η ΣΜΥ παρέχει ποιοτική ακαδημαϊκή και στρατιωτική εκπαίδευση και καλλιεργεί το στρατιωτικό πνεύμα, με τελικό στόχο τη στρατικοποίηση, την πειθαρχία και την ανάπτυξη υψηλού ηθικού. Η εκπαίδευση παρουσιάζεται ως διαδικασία διαμόρφωσης του στελέχους.
Πώς η ΣΜΥ έφτιαχνε τη δημόσια εικόνα της
Τα τεύχη του περιοδικού «Στρατός & Ενημέρωση», δεν περιορίζονται στην καταγραφή της ζωής της σχολής. Φτιάχνουν μια δημόσια εικόνα για το ποιος θεωρείται ιδανικό στέλεχος. Δείχνουν πώς ήθελε ο θεσμός να βλέπει τον εαυτό του και πώς ήθελε να τον βλέπει η κοινωνία.
Γι’ αυτό έχει σημασία να διαβαστούν σήμερα ως τεκμήρια θεσμικής αυτοεικόνας. Οι ερευνητές Danielle Drozdzewski, Emma Waterton Shanti Sumartojo, στο Cultural memory and identity in the context of war, γράφουν ότι τα έθνη συνδέουν αφηγήσεις του παρελθόντος με το παρόν για να παράγουν κοινές ταυτότητες, αλλά και ότι η προσοχή στην ατομική εμπειρία επιτρέπει να κριθούν αυτές οι επίσημες αφηγήσεις.
Η Carmen-Sorina Rijnoveanu, στο Military History and Collective Identity, δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο άνθρωποι και συλλογικότητες θυμούνται και αφηγούνται τον πόλεμο και τη στρατιωτική εμπειρία δεν αποτυπώνει απλώς μνήμη, αλλά διαμορφώνει πρότυπα ταυτότητας.
Και ο Βασίλης Δαλκαβούκης, καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου, στην εισαγωγή του τόμου Αφηγήσεις ζωής σε καιρούς κρίσης, υπενθυμίζει ότι για τις κρίσεις μιλάμε πάντοτε από θέση και ότι η προφορική ιστορία μετακινεί τη συζήτηση από τη «μεγάλη εικόνα» στο βίωμα και στην αναδιαπραγμάτευση της ταυτότητας. Με αυτό το πρίσμα, τα τεύχη της ΣΜΥ δείχνουν την επίσημη εικόνα που ήθελε να επιβάλει ο θεσμός για το ιδανικό στέλεχος.
Το ρήγμα ανάμεσα στην εικόνα και στην εμπειρία
Σήμερα αυτό το αφήγημα δοκιμάζεται στην πράξη. Η εικόνα του ιδανικού στελέχους κρίνεται από το αν οι σημερινοί όροι ζωής και σταδιοδρομίας επιτρέπουν σε έναν νέο άνθρωπο να την πιστέψει.
Ο σημερινός υποψήφιος δεν βλέπει μόνο τη στολή, την αποστολή και το κύρος. Βλέπει τι έκανε η πολιτική ηγεσία στους υπαξιωματικούς που είναι ήδη μέσα στο σύστημα. Ο Νίκος Δένδιας με τον νόμο του 2026 για το Σώμα Υπαξιωματικών άλλαξε βίαια τους κανόνες της διαδρομής τους, έκοψε δυνατότητες εξέλιξης και υποβάθμισε στην πράξη τη θέση τους μέσα στην ιεραρχία.
Όταν ένας νέος βλέπει ότι το κράτος μπορεί να αλλάξει εκ των υστέρων τους όρους μιας τόσο σκληρής διαδρομής, δεν αμφισβητεί μόνο το μέλλον του στη σχολή. Αμφισβητεί την ίδια την αξιοπιστία του θεσμού. Το Armyvoice έχει ήδη καταγράψει ότι στη ΣΜΥ το πρόβλημα δεν κρίνεται μόνο από τις αιτήσεις αλλά από την αναδρομική αλλαγή όρων σταδιοδρομίας και από τη «διάρρηξη εμπιστοσύνης» που αυτή προκάλεσε. Στο ίδιο κείμενο καταγράφεται ότι η φθορά δεν μετριέται μόνο σε αριθμούς αλλά σε «δυσπιστία, οργή και αποχωρήσεις».
Η ΣΜΥ σήμερα χάνει επειδή το θεσμικό της αφήγημα δεν καλύπτει πια την απόσταση ανάμεσα στην εικόνα και στην εμπειρία.
Γιατί οι νέοι μετρούν αλλιώς τη διαδρομή
Ο νέος που θα κρίνει σήμερα τη σχολή θα σταθεί στη σταθερότητα των κανόνων, στην καθαρότητα της διαδρομής, στο αν η εξέλιξη που του παρουσιάζεται μπορεί αύριο να ανατραπεί με μια πολιτική απόφαση. Θα σταθεί επίσης στο κόστος της καθημερινότητας, στις μεταθέσεις, στην προοπτική να στηθεί αργότερα οικογένεια χωρίς διαρκή αβεβαιότητα. Για μια γενιά που έχει μεγαλώσει μέσα σε κρίσεις, αυτά είναι το βασικό φίλτρο μέσα από το οποίο διαβάζεται κάθε απαιτητική επαγγελματική επιλογή.
Η σύγκριση δεν είναι ανάμεσα σε ένα χθες με περισσότερες αξίες και σε ένα σήμερα με λιγότερες. Είναι ανάμεσα σε μια εποχή όπου ο θεσμός θεωρούσε ότι μπορεί να πείσει σχεδόν αποκλειστικά με το κύρος, την πειθαρχία και την αποστολή, και σε μια εποχή όπου η ίδια η θεσμική υπόσχεση έχει χάσει μέρος της ισχύος της.
Όταν η θεσμική υπόσχεση παύει να αρκεί
Όταν αλλάζουν εκ των υστέρων οι όροι εξέλιξης, όταν ο άνθρωπος που μπήκε με μία προσδοκία βλέπει την προσδοκία αυτή να ακυρώνεται, τότε πλήττεται η πίστη στη συνέπεια του ίδιου του θεσμού.
Με αυτή την έννοια, τα παλιά τεύχη της ΣΜΥ διαβάζονται σήμερα ανάποδα. Τότε λειτουργούσαν ως φορείς αυτοπεποίθησης. Η σχολή ήξερε ποια εικόνα ήθελε να προβάλει. Σήμερα λειτουργούν και ως τεκμήρια μιας απόστασης. Δείχνουν τι ήθελε να πιστεύει ο θεσμός για τον εαυτό του και τι δεν μπορεί πια να επιβάλει ως αυτονόητο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι έννοιες της αποστολής, της πειθαρχίας και της ευθύνης έχουν χάσει τη σημασία τους. Σημαίνει ότι δεν αρκούν για να πείσουν. Η ΣΜΥ πριν 20 χρόνια χτιζόταν δημόσια ως χώρος που παρήγαγε το ιδανικό στέλεχος. Η ΣΜΥ σήμερα κρίνεται από το αν μπορεί να πείσει ότι το πρότυπο αυτό δεν είναι μόνο ηθικά υψηλό αλλά και θεσμικά αξιόπιστο.
Ανάμεσα στα δύο υπάρχει η μετάβαση από την ισχύ της θεσμικής αφήγησης στη δοκιμασία της βιωμένης εμπειρίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου