Το αφήγημα που πλασάρεται επικοινωνιακά ακούγεται σχεδόν σαν οικονομικό θαύμα. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, Κυριάκος Πιερακάκης, υπέβαλε αίτημα στην Κομισιόν για την επέκταση της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, υποσχόμενος ότι το εργαλείο αυτό θα ξεκλειδώσει ενεργειακές επενδύσεις ύψους 1,5 δισ. ευρώ για την τριετία 2026–2028. Η κυβερνητική υπόσχεση; Ότι οι επενδύσεις αυτές θα θωρακίσουν το σύστημα και θα οδηγήσουν νομοτελειακά σε φθηνότερο ρεύμα.
Όμως, ας διαλύσουμε την πρώτη μεγάλη αυταπάτη πριν πιάσουμε την ουσία: Τι σημαίνει στην πραγματικότητα «ρήτρα διαφυγής»;
Δεν πρόκειται για κάποιο ευρωπαϊκό «τσέρκι» ή δωρεάν κοινοτικό χρήμα που πέφτει ουρανοκατέβατο από τις Βρυξέλλες. Η ρήτρα διαφυγής είναι απλώς μια δημοσιονομική ντρίμπλα. Η ΕΕ επιτρέπει στα κράτη-μέλη να ξεπεράσουν προσωρινά τα αυστηρά όρια των δημόσιων δαπανών —έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως— αποκλειστικά για ενεργειακές υποδομές. Με απλά ελληνικά: Η Κομισιόν μας δίνει την άδεια να δανειστούμε και να αυξήσουμε το δημόσιο χρέος μας.
Ο ίδιος ο κ. Πιερρακάκης έσπευσε να διευκρινίσει ότι «δεν πρόκειται για επιταγή που θα δει ο κόσμος στον λογαριασμό του», αλλά για «επενδύσεις που θα μειώσουν το κόστος». Και κάπου εδώ γεννιέται το αμείλικτο ερώτημα: Ποιος θα βάλει τα λεφτά, ποιος θα τσεπώσει τα κέρδη και ποιος θα φορτωθεί τελικά τον λογαριασμό;
Το παράδοξο των ΑΠΕ: Παράγουμε περισσότερο, πληρώνουμε χρυσάφι
Ζούμε το απόλυτο ελληνικό ενεργειακό θέατρο του παραλόγου. Ενώ η χώρα γεμίζει με καθρέφτες και ανεμογεννήτριες, το ρεύμα για το νοικοκυριό παραμένει είδος πολυτελείας. Γιατί;
Διότι το σύστημα χτίστηκε ανάποδα. Παράγουμε «πράσινη» ενέργεια τις ώρες αιχμής, αλλά επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δίκτυα μεταφοράς και χωρητικότητα αποθήκευσης, η ενέργεια αυτή απλώς «πετιέται» στα σκουπίδια μέσω αναγκαστικών περικοπών. Όταν βραδιάζει, το σύστημα καίει πανάκριβο φυσικό αέριο για να κρατηθεί όρθιο και ο καταναλωτής πληρώνει τη νύχτα τα σπασμένα της ημέρας.
Τι αποδεικνύει η επιστήμη;
Μελέτες για το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα δείχνουν καθαρά ότι για να απορροφηθούν αποτελεσματικά οι ΑΠΕ χωρίς να πετιέται ενέργεια, απαιτείται ένας βέλτιστος συνδυασμός αποθήκευσης της τάξης των 1.250–1.750 MW (πέραν της υφιστάμενης αντλησιοταμίευσης).
Αν τα χρήματα της ρήτρας διαφυγής πήγαιναν αποκλειστικά σε δημόσιες υποδομές αποθήκευσης και δικτύων, το όφελος θα ήταν συλλογικό. Αν όμως ο δημοσιονομικός χώρος λειτουργήσει ως έμμεση επιδότηση για να τρέξει ένας νέος κύκλος παραγωγής από «πράσινους» developers, τότε μιλάμε για καθαρή επενδυτική υπερθέρμανση. Το Δημόσιο αναλαμβάνει το ρίσκο, οι ιδιώτες τα κέρδη και η κοινωνία τις επιβαρύνσεις των δικτύων.
Η μεταμόρφωση της ΔΕΗ: Από κοινωφελής οργανισμός σε επιθετικό Developer
Σε αυτό το τοπίο, ο ρόλος της ΔΕΗ είναι κομβικός. Με το Ελληνικό Δημόσιο να διατηρεί πλέον μειοψηφική συμμετοχή 33,4% (11,58% άμεσα και 21,82% μέσω Υπερταμείου/HCAP), η εταιρεία λειτουργεί ως ένας πλήρως καθετοποιημένος, διεθνοποιημένος ενεργειακός όμιλος.
Το στρατηγικό σχέδιο της ΔΕΗ για την τριετία 2026–2028 προβλέπει ένα επενδυτικό πρόγραμμα-μαμούθ 10,1 δισ. ευρώ, θέτοντας στόχο για EBITDA 2,9 δισ. ευρώ το 2028. Ταυτόχρονα, η εταιρεία κινείται επιθετικά για τον πλήρη έλεγχο των assets:Deal με τη MORE (Motor Oil): Η ΔΕΗ εξαγόρασε το υπόλοιπο 51% των 12 εταιρειών ειδικού σκοπού (SPVs) στις οποίες κατείχε ήδη το 49%. Έτσι, περνάει στο 100% της ιδιοκτησίας φωτοβολταϊκών projects συνολικής ονομαστικής ισχύος 1.175 MW.
Αγορά αιολικών: Απόκτησε έξι λειτουργούντα αιολικά πάρκα 107,1 MW (εκ των οποίων τα 63,9 MW στη Φωκίδα και 3,5 MW στη Φθιώτιδα).
Mέγεθος / Πρωτοβουλία Περιγραφή / ΙσχύςΣτρατηγικό Πλάνο ΔΕΗ (2026–2028) Επενδύσεις €10,1 δισ. / Στόχος EBITDA €2,9 δισ.
Εξαγορά 12 SPVs (από MORE) Μετάβαση από το 49% στο 100% (1.175 MW φωτοβολταϊκά)
Αιολικά Στερεάς Ελλάδας Απόκτηση 107,1 MW (67,4 MW σε Φωκίδα & Φθιώτιδα)
Εδώ βρίσκεται η ουσία του πολιτικού ζητήματος: Το Δημόσιο δημιουργεί δημοσιονομικό χώρο 1 δισ. ευρώ για την ενέργεια, την ίδια ακριβώς στιγμή που η ΔΕΗ επεκτείνεται επιθετικά ως ιδιοκτήτης και developer ενεργειακών assets.
Ποιος εγγυάται ότι η νέα δημόσια δαπάνη δεν θα λειτουργήσει συμπληρωματικά για να αυξήσει την κεφαλαιακή αξία, τα EBITDA και τα μερίσματα μιας εισηγμένης εταιρείας, αντί να μειώσει την τιμή της κιλοβατώρας;
Το επικίνδυνο μοντέλο: Κοινωνικοποίηση του ρίσκου, ιδιωτικοποίηση της απόδοσης
Όταν το κράτος αναζητά δημοσιονομική ευελιξία χωρίς απόλυτη διαφάνεια, το ρίσκο για τον πολίτη είναι τεράστιο. Το επικίνδυνο σενάριο είναι η εμπέδωση ενός στρεβλού μοντέλου:
Μοντέλο Μεταφοράς Κινδύνου = Δημόσιο Ρίσκο + Ιδιωτικό Έργο + Κοινωνικός Λογαριασμός
Δεν μπορεί η κοινωνία να ακούει διαρκώς το παραμύθι ότι «οι επενδύσεις θα φέρουν μελλοντική αποκλιμάκωση» και την ίδια στιγμή να βλέπει τους ισολογισμούς των ενεργειακών ομίλων να εκτοξεύονται, ενώ στους δικούς της λογαριασμούς καταφθάνουν νέες επιβαρύνσεις, τέλη δικτύου και ρυθμιζόμενες χρεώσεις.
Η απαίτηση: Δείξτε μας τον λογαριασμό
Πριν δαπανηθεί έστω και ένα ευρώ από τον δημοσιονομικό χώρο της ρήτρας διαφυγής, η κυβέρνηση οφείλει να δώσει καθαρές απαντήσεις με αριθμούς. Απαιτείται η δημοσιοποίηση ενός αναλυτικού πίνακα για κάθε έργο:Ταυτότητα & Ιδιοκτησία: Ποιο έργο χρηματοδοτείται και σε ποιον ανήκει η υποδομή;
Σύνθεση Χρηματοδότησης: Ποιο ποσοστό είναι δημόσια δαπάνη και ποιο ιδιωτική επένδυση;
Ανάλυση Κόστους – Οφέλους: Ποια είναι η αναμενόμενη απόδοση και ο χρόνος απόσβεσης;
Το ταμείο του πολίτη: Πόσα λεπτά του ευρώ θα μειωθεί πραγματικά η κιλοβατώρα;
Οι πολίτες δεν χρειάζονται άλλα «πράσινα» επενδυτικά αφηγήματα ούτε προεκλογικές υποσχέσεις. Η πράσινη μετάβαση κρίνεται αποκλειστικά σε μία και μόνο μονάδα μέτρησης: την τιμή της κιλοβατώρας που πληρώνει το νοικοκυριό. Και αυτή τη φορά, δεν αρκεί να μας πουν ότι θα γίνει φθηνότερη. Απαιτούμε να μας δείξουν τον λογαριασμό.
Γιατί αν η ρήτρα των 1 δισ. ευρώ καταλήξει να χρηματοδοτήσει τις υποδομές των λίγων ενώ ο κόσμος παλεύει με τους λογαριασμούς, τότε δεν θα μιλάμε για ενεργειακή μετάβαση αλλά για τη μεγαλύτερη αναδιανομή πλούτου της εποχής μας ίσως μεγαλύτερη και από αυτή του Χρηματιστηρίου του ’90…
*Δρ. Βασίλης Λύκος
Political Analyst
Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management
MSc in Integrated Coastal Zone Management
University of Crete
Regional Councilor of the Region of Central Greece
Regional Unit of Euboea
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου