Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ*
Δρ Διεθνών Σχέσεων
Οι ενδιάμεσες εκλογές έδειξαν τον πόλεμο ως κύριο διαμορφωτή της πολιτικής σκηνής στις ΗΠΑ. Η αποτυχία στο Ιράν όξυνε τις ταξικές και ενδοαστικές αντιθέσεις. Η αμφισβήτηση της κηδεμονίας τους στη δυτική Ασία ενέτεινε την αμφιβολία στην άρχουσα τάξη για τις κυβερνητικές επιλογές. Η επακόλουθη εκτόξευση των τιμών ενέργειας μεγάλωσε τη δυσαρέσκεια στα λαϊκά στρώματα και σε τμήματα του κεφαλαίου που ζημιώνονται άμεσα από τις γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις. Η Τραμπική πτέρυγα έπαψε να αποτελεί πλατφόρμα ενσωμάτωσης αντιδράσεων προς το παλιό «κατεστημένο» και καλλιέργειας προσδοκιών για κοινωνική ευημερία, μεγάλη καπιταλιστική ανάπτυξη και διεθνοπολιτική ενίσχυση. Σε αυτό το φόντο, η πολιτική πραγματικότητα στις ΗΠΑ γνωρίζει νέες αλλαγές.
Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση έλαβε την κοινωνική καταδίκη. Η επίθεση στο Ιράν και ως ένα βαθμό η σχέση με το Ισραήλ συνδέθηκαν με την αύξηση του κόστους ζωής, την άνοδο των επιτοκίων στα κρατικά ομόλογα και με την απειλή της αποδολαριοποίησης των πετρελαϊκών συναλλαγών και της απώλειας του ελέγχου των ΗΠΑ σε κύριες οδούς εφοδιασμού στην Ευρασία μεσοπρόθεσμα. Μία συνθήκη που μείωσε την ανεκτικότητα και σε άλλες πτυχές της διοίκησης Τράμπ (διαφθορά, αυταρχισμός). Σε αυτή τη βάση, οι Ρεπουμπλικάνοι υπέστησαν εκλογική καθίζηση, χάνοντας τη Γερουσία, τη Βουλή, αλλά και την κυβέρνηση σε πολλές πολιτείες.
Έτσι, η νίκη των Δημοκρατικών είναι περισσότερο μία χορηγία των αντιπάλων τους. Τα αποτελέσματα του exit poll μαρτυρούν την τιμωριτηκή διάθεση των ψηφοφόρων (το 78% όσων ψήφισαν Δημοκρατικούς) προς την κυβέρνηση, αλλά όχι μία άνοδο της εμπιστοσύνης προς το Δημοκρατικό κόμμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η αρνητική γνώμη για τους Δημοκρατικούς καταμετρήθηκε στο 54%, ενώ στους ψηφοφόρους του κόμματος προσέγγισε το 20%. Αντίστοιχα γύρω από το 20% κυμάνθηκε η άποψη πως κανένα κόμμα από τα δύο δε διαχειρίζεται καλά τα κεντρικά ζητήματα. Ακόλουθα, τα «Γαϊδουράκια» απέχουν αρκετά από το να αποτελούν την πραγματική εναλλακτική πρόταση στο νέο πολιτικό status quo.
Προς ώρας, η δυναμική τους περιορίζεται στη λειτουργία τους ως το μικρότερο κακό. Έναν ρόλο που στις Προεδρικές εκλογές του 2024 επιτέλεσαν οι Ρεπουμπλικάνοι, απορροφώντας τότε τη δυσαρέσκεια από τη διακυβέρνηση Μπάιντεν. Η απροθυμία της γραφειοκρατίας που «ελέγχει» το Δημοκρατικό κόμμα να αντισταθεί ουσιωδώς στην επίθεση στο Ιράν, στη σχέση της κυβέρνησης με το Ισραήλ, στις οικονομικές και άλλες ιεραρχήσεις της, δυσκολεύει τη διαφοροποίηση του από την τελευταία στη συνείδηση των μαζών που την εγκαταλείπουν, έχοντας παίξει το δικό της ρόλο στη συντριβή τους στις εκλογές το 2024. Σε αυτό το πλαίσιο, ούτε οι Δημοκρατικοί μπορούν να «πάνε μακριά».
Άλλωστε, ούτε η εσωκομματική ενίσχυση της πτέρυγας των «Δημοκρατών Σοσιαλιστών» απαντά στο πρόβλημα. Τα κέρδη της στις εκλογές σαφώς σχετίζονται με την πιο επικριτική της στάση στα θέματα του πολέμου, του Ισραήλ και της οικονομίας. Ωστόσο οι θέσεις της δεν τίθενται ως ρήξη με τη στρατηγική που κινείται το κόμμα και η χώρα και από την οποία αυτά απορρέουν. Αντίθετα προβάλλονται ως διόρθωση της για τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της. Άλλωστε και αυτή η πτέρυγα δε στοχοποιεί το συγκεκριμένο πλαίσιο για τα δεινά των λαϊκών στρωμάτων, αλλά τον τρόπο και την αντίληψη με την οποία το διαχειρίζεται η κυβέρνηση. Έτσι, η δυναμική του χώρου περιορίζεται από τη διάθεση του να λειτουργήσει ως συστημικός σταθεροποιητής.
Επακόλουθα, η πολιτική στιγμή διακρίνεται ως κακή για τον καπιταλισμό των ΗΠΑ. Τα δύο μεγάλα κόμματα και διαχρονικά κεντρικά πολιτικά του στηρίγματα αδυνατούν να ενσωματώσουν τις λαϊκές μάζες στην ατζέντα τους και να καλλιεργήσουν προσδοκίες ανάπτυξης σε όλο το φάσμα της αστικής τάξης. Οι υπηρεσίες τους περιορίζονται στη λειτουργία τους ως «αερόσακοι» συγκράτησης της λαϊκής δυσαρέσκειας και «οχήματα» ενίσχυσης ιδιαίτερων επιχειρηματικών συμφερόντων, κάθε φορά που «διαψεύδεται» η κυβερνητική γραμμή. Μία ιστορία που επαναλαμβάνεται με δριμύτητα τα τελευταία έτη. Επομένως, οι πολιτικές ισορροπίες βρίσκονται σε συνεχή, κλιμακωτή διαταραχή.
Αρχικά, το κέντρο βάρους της πολιτικής μετατοπίζεται από τα στρατηγικά θέματα στις επιμέρους εκδηλώσεις τους. Η ατζέντα διαμορφώνεται στα σημεία όπου εκφράζεται (δεν παράγεται) και βιώνεται η κεντρική πολιτική και υπάρχει μεγαλύτερος χώρος για αντιμαχίες και μανούβρες. Η υγειονομική περίθαλψη, οι τιμές ενέργειας και ο πληθωρισμός, η μετανάστευση, οι πόλεμοι, ο αυταρχισμός, η διαφθορά απομονώνονται από τον κερδοσκοπικό χαρακτήρα της οικονομίας, τη ληστρική φύση του ιμπεριαλισμού και την ταξική ουσία του κράτους, αλλά και το σημερινό στάδιο ανάπτυξης των φαινομένων αυτών. Μία συνθήκη που ευνοεί την αναγωγή κάθε επιμέρους πεδίου σε αυτοτελές πεδίο μάχης, και άρα σε μάχη των μαχών για τα υποκείμενα που επηρεάζονται αμεσότερα, αλλά και την απόδοση ευθυνών για τις αρνητικές εξελίξεις κυρίως στις ιδιαιτερότητες των υποκειμένων που λαμβάνουν αποφάσεις. Συνακόλουθα, η στρατηγική σύγκλιση των δύο κομμάτων συμβαδίζει με την όξυνση της μεταξύ τους πόλωσης αναφορικά με την καθημερινή πολιτική τους πρακτική.
Αναγκαστικά, η τελευταία μεταφέρεται και στο εσωτερικό τους. Η αποτυχία διαφοροποίησης από τον «αντίπαλο» με ουσιαστικούς όρους ωθεί στην εντεινόμενη απαξίωση των παραδοσιακών τους γραφειοκρατιών και τη συγκρότηση νέων πόλων ισχύος. Το «MAGA» των Ρεπουμπλικάνων το 2016, και οι «Προοδευτικοί» το 2020 και «Δημοκράτες Σοσιαλιστές» το 2026 των Δημοκρατικών είναι χαρακτηριστικές εκφάνσεις της τάσης «αποκέντρωσης» της κομματικής εξουσίας προς τα «σημεία» κορύφωσης της ενδοσυστημικής πόλωσης. Η τοποθέτηση του αντιπροέδρου Βανς για το εκλογικό αποτέλεσμα, σε συνέχεια ηχηρών διαφοροποιήσεων εντός του «MAGA» (Τάκερ Κάλσον) αναφορικά με τη σχέση των ΗΠΑ με το Ισραήλ και την πολιτική τους στη δυτική Ασία το προηγούμενο διάστημα, υποδεικνύει την ένταση των σχετικών διεργασιών μέσα στο ρεύμα, το οποίο σε μεγάλο βαθμό έχει «καταπιεί» τις προϋπάρχουσες κομματικές δομές. Ως εκ τούτων, η πόλωση εδραιώνεται ως δομικό στοιχείο της Αμερικανικής πολιτικής πραγματικότητας.
Μία συνθήκη που ελλοχεύει ενδιαφέρουσες καταστάσεις. Η αναποτελεσματικότητα και παράλυση των κρατικών θεσμών, συνέπεια των πολιτικών εντάσεων μπορεί να είναι μία εξ αυτών. Μία άλλη δύναται να αφορά την πρόκληση χάους και συγκρούσεων και να σχετίζεται με την αυτονόμηση κομματικών βραχιόνων ή κέντρων εξουσίας και με απόπειρες επιβολής τους στη χώρα. Η πλέον επικίνδυνη για το κεφάλαιο συνδέεται με το ενδεχόμενο ριζοσπαστικοποίησης των πρωτοπόρων στοιχείων της εργατικής τάξης και τυχόν προσπάθειες χειραφέτησης και αυτοτελούς πολιτικής έκφρασης αυτής στην κατεύθυνση της κατάκτησης της εξουσίας, καθώς οι υπάρχουσες συνθήκες τα ωθούν σε εντονότερη πολιτική δράση. Ως συνέπεια, η παράταση και η κλιμάκωση της πόλωσης αναδεικνύονται σε σοβαρή απειλή για τον Αμερικανικό καπιταλισμό.
Αντανακλαστικά, οι κύριες πολιτικές δυνάμεις αναμένεται να επιδιώξουν μία συνεννόηση για την αντιμετώπιση της. Η ίδια η καθαρότητα του εκλογικού αποτελέσματος άλλωστε ευνοεί μία τέτοια προοπτική. Εξού η δήλωση Τραμπ για την πρόθεση του να συνεργαστεί με το νέο Κογκρέσο. Οι παράγοντες όμως που ευνοούν την ενδοσυστημική πόλωση θα παραμείνουν. Αργά ή γρήγορα οι αντιθέσεις μεταξύ των τμημάτων του κεφαλαίου αναφορικά με την οικονομική και την γεωπολιτική συγκυρία θα δώσουν νέες αντιπαραθέσεις. Η τελευταία αναμένεται να οξύνει και τις αντιθέσεις της αστικής τάξης με την εργατική τάξη και το λαό, ωθώντας την εργαλειοποίηση της πολιτικής δράσης των τελευταίων στις ενδοαστικές συγκρούσεις. Αντικειμενικά, το έδαφος για τη μεγαλύτερη ένταση της πόλωσης θα γίνεται όλο και πιο πρόσφορο.
Σε αυτή τη βάση, μία απόπειρα εξωτερίκευσης της σοβούσας κρίσης ίσως να καταστεί ιδιαίτερα θελκτική επιλογή. Άλλωστε ο κίνδυνος απώλειας της πλανητικής πρωτοκαθεδρίας και η μείωση της ισχύος τους αποτελεί καταλυτικό παράγοντα στην όξυνση των αντιθέσεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Οι αντιφάσεις μεταξύ της τεχνολογικής τους υπεροχής και των ελλείψεων τους στις αναγκαίες πρώτες ύλες, της πετρελαϊκής τους ανόδου και της «πράσινης» μετάβασης, της διατήρησης μεγάλων στρατιωτικών δαπανών και ενός ανεκτού από το λαό βιοτικού επιπέδου, της θέσης του δολαρίου ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος και της στροφής τους από την επιδίωξη μιας οικουμενικής διεθνούς τάξης (pax Americana) στη διεκδίκηση μιας κυρίαρχης διεθνώς σφαίρας Αμερικανικής επιρροής, θα γίνονται όλο και πιο ανεπίλυτες όσο το συγκεκριμένο «πρόβλημα» επιμένει. Σε αυτό το σημείο, ο κίνδυνος για έναν από μέρους τους πολεμικό τυχοδιωκτισμό παγκόσμιας κλίμακας μας αποκαλύπτεται ως η σημαντικότερη πτυχή του όλου πλαισίου των Αμερικανικών εκλογών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου