Συναγερμός από το SIPRI: Είμαστε κοντά στον πυρηνικό πόλεμο

 

Armyvoice News
Συναγερμός από το SIPRI: Είμαστε κοντά στον πυρηνικό πόλεμο – Αποκαλυπτική η έκθεση για το 2025, καταγράφει αύξηση πυρηνικών κεφαλών

Την ώρα που ο πλανήτης κρατά την ανάσα του, παρακολουθώντας την κλιμάκωση της στρατιωτικής σύγκρουσης ανάμεσα στο Ιράν και το Ισραήλ, με εκατέρωθεν επιθέσεις που έχουν ήδη προκαλέσει απώλειες και διεθνή ανησυχία, μια ψυχρή αλλά αποκαλυπτική καταγραφή από το Διεθνές Ινστιτούτο Ειρήνης της Στοκχόλμης (SIPRI) έρχεται να υπενθυμίσει ότι το 2025 δεν είναι μόνο έτος πολέμων αλλά και χρονιά ενίσχυσης των παγκόσμιων πυρηνικών οπλοστασίων.


Με φόντο τις επιθέσεις σε στρατιωτικές και πιθανώς πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν και τις προειδοποιήσεις περί «μη γραμμικής» απάντησης από την Τεχεράνη, η SIPRI αποτυπώνει μια σκοτεινή πραγματικότητα: οι εννέα πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη όχι μόνο δεν υποχωρούν, αλλά επιταχύνουν τον εξοπλισμό τους, επενδύοντας σε νέες κεφαλές, φορείς και υποδομές. Το τέλος της εποχής του πυρηνικού ελέγχου είναι γεγονός.

Η έκθεση που ακολουθεί, αποτυπώνει την ανησυχητική στροφή από τη μεταψυχροπολεμική αποτροπή, σε έναν νέο, αστάθμητο πυρηνικό ανταγωνισμό – στον οποίο η Μέση Ανατολή κινδυνεύει να αναδειχθεί σε πυροκροτητή.

Η ανακοίνωση του SIPRI:
Πυρηνικός πόλεμος: Οι πυρηνικές κεφαλές αυξάνονται και εκσυγχρονίζονται

Σχεδόν όλα τα εννέα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα — οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Κίνα, η Ινδία, το Πακιστάν, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας (Βόρεια Κορέα) και το Ισραήλ — συνέχισαν το 2024 εκτεταμένα προγράμματα εκσυγχρονισμού των πυρηνικών τους όπλων, αναβαθμίζοντας τα υφιστάμενα και προσθέτοντας νέες εκδόσεις.

Από το συνολικό παγκόσμιο απόθεμα, που εκτιμάται σε 12.241 πυρηνικές κεφαλές τον Ιανουάριο του 2025, περίπου 9.614 βρίσκονται σε στρατιωτικά αποθέματα για ενδεχόμενη χρήση.

Από αυτές, περίπου 3.912 έχουν αναπτυχθεί με πυραύλους και αεροσκάφη, ενώ οι υπόλοιπες φυλάσσονται σε κεντρικές αποθήκες.

Περίπου 2.100 από τις αναπτυγμένες κεφαλές βρίσκονται σε υψηλή επιχειρησιακή ετοιμότητα, τοποθετημένες σε βαλλιστικούς πυραύλους. Σχεδόν όλες αυτές ανήκουν στη Ρωσία και τις ΗΠΑ, ωστόσο η Κίνα φαίνεται πως ίσως πλέον διατηρεί κάποιες κεφαλές σε πυραύλους ακόμη και σε περίοδο ειρήνης.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η σταδιακή αποσυναρμολόγηση αποσυρθέντων κεφαλών από Ρωσία και ΗΠΑ υπερέβαινε συνήθως την ανάπτυξη νέων, οδηγώντας σε ετήσια μείωση του συνολικού αριθμού των πυρηνικών όπλων παγκοσμίως. Ωστόσο, αυτή η τάση φαίνεται να αντιστρέφεται τα τελευταία χρόνια, καθώς ο ρυθμός αποσυναρμολόγησης μειώνεται ενώ η ανάπτυξη νέων όπλων επιταχύνεται.

«Η εποχή της μείωσης του αριθμού των πυρηνικών όπλων στον κόσμο, που είχε ξεκινήσει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, πλησιάζει στο τέλος της», δηλώνει ο Hans M. Kristensen, ανώτερος ερευνητής στο SIPRI και διευθυντής του Nuclear Information Project της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων (FAS). «Αντίθετα, βλέπουμε μια καθαρή τάση αύξησης των πυρηνικών οπλοστασίων, εντονότερης πυρηνικής ρητορικής και εγκατάλειψης συμφωνιών ελέγχου εξοπλισμών».

Η Ρωσία και οι ΗΠΑ κατέχουν μαζί περίπου το 90% όλων των πυρηνικών όπλων. Αν και το μέγεθος των στρατιωτικών αποθεμάτων τους παρέμεινε σχετικά σταθερό το 2024, και οι δύο χώρες εφαρμόζουν εκτενή προγράμματα εκσυγχρονισμού, που ενδέχεται να αυξήσουν το μέγεθος και την ποικιλία των οπλοστασίων τους.

Εάν δεν συναφθεί νέα συμφωνία για τον περιορισμό των αποθεμάτων τους, είναι πιθανό να αυξηθεί ο αριθμός των κεφαλών σε στρατηγικούς πυραύλους μετά τη λήξη της συνθήκης New START, τον Φεβρουάριο του 2026.

Το αμερικανικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού προχωρά αλλά το 2024 αντιμετώπισε προβλήματα σχεδιασμού και χρηματοδότησης, που ενδέχεται να προκαλέσουν καθυστερήσεις και σημαντική αύξηση του κόστους. Η προσθήκη νέων τακτικών πυρηνικών όπλων αναμένεται να εντείνει τις πιέσεις στο πρόγραμμα.

Το ρωσικό πρόγραμμα επίσης αντιμετώπισε δυσκολίες το 2024, με αποτυχία δοκιμής, καθυστερήσεις στην ανάπτυξη του νέου διηπειρωτικού πυραύλου Sarmat και πιο αργές από το αναμενόμενο αναβαθμίσεις σε άλλα συστήματα. Επιπλέον, η προβλεπόμενη αύξηση των ρωσικών τακτικών κεφαλών από τις ΗΠΑ το 2020 δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.

Ωστόσο, είναι πιθανό και οι δύο χώρες να αυξήσουν τις αναπτύξεις πυρηνικών όπλων τα επόμενα χρόνια. Η Ρωσία ενδέχεται να αυξήσει τις κεφαλές της μέσω εκσυγχρονισμού πυραύλων ώστε να φέρουν περισσότερες ανά μονάδα και επαναφόρτωσης παλαιών σιλό.

Οι ΗΠΑ ενδέχεται να αυξήσουν τις αναπτύξεις με περισσότερες κεφαλές σε υφιστάμενους εκτοξευτές, επαναφορά άδειων εκτοξευτών και προσθήκη νέων τακτικών όπλων. Πυρηνικοί κύκλοι στις ΗΠΑ πιέζουν για τα μέτρα αυτά ως αντίδραση στις κινήσεις της Κίνας.
Πυρηνικές δυνάμεις του κόσμου, Ιανουάριος 2025

Το SIPRI εκτιμά ότι η Κίνα διαθέτει πλέον τουλάχιστον 600 πυρηνικές κεφαλές. Το κινεζικό οπλοστάσιο αυξάνεται ταχύτερα από κάθε άλλο κράτος, κατά περίπου 100 κεφαλές τον χρόνο από το 2023. Έως τον Ιανουάριο 2025, η Κίνα είχε ολοκληρώσει ή πλησίαζε την ολοκλήρωση 350 νέων σιλό για ICBM σε ερημικές και ορεινές περιοχές.

Ανάλογα με την οργάνωση των δυνάμεών της, ενδέχεται μέχρι το 2030 να διαθέτει αριθμό ICBM ισοδύναμο με ΗΠΑ ή Ρωσία. Ακόμη κι αν φτάσει τις 1.500 κεφαλές έως το 2035, θα παραμένει στο 1/3 των αποθεμάτων των ΗΠΑ ή της Ρωσίας.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αύξησε το οπλοστάσιό του το 2024, όμως η «Αναθεώρηση της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής 2023» επιβεβαίωσε σχέδια για αύξηση του ορίου κεφαλών.

Η κυβέρνηση των Εργατικών που εξελέγη το 2024 δεσμεύτηκε να συνεχίσει την κατασκευή τεσσάρων νέων πυρηνοκίνητων υποβρυχίων και να διατηρήσει τη συνεχή αποτροπή. Παρόλα αυτά, αντιμετωπίζει σοβαρές επιχειρησιακές και οικονομικές προκλήσεις.

Η Γαλλία συνέχισε την ανάπτυξη τρίτης γενιάς SSBN και νέου πυραύλου cruise εκτοξευόμενου από αέρα, ενώ αναβάθμισε υπάρχοντα συστήματα και κεφαλές.

Η Ινδία φαίνεται ότι επαύξησε ελαφρώς το οπλοστάσιό της και συνέχισε την ανάπτυξη νέων μέσων μεταφοράς, με «κονσερβαρισμένους» πυραύλους που πιθανώς μεταφέρουν κεφαλές και εν καιρώ ειρήνης. Το Πακιστάν επίσης συνέχισε την ανάπτυξη νέων μέσων μεταφοράς και τη συσσώρευση σχάσιμου υλικού.

Στις αρχές του 2025 οι εντάσεις μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν οδήγησαν σε σύντομη ένοπλη σύρραξη.

«Ο συνδυασμός πληγμάτων σε στρατιωτικές υποδομές που σχετίζονται με πυρηνικά και η διάδοση παραπληροφόρησης από τρίτους κινδύνεψαν να μετατρέψουν μια συμβατική σύγκρουση σε πυρηνική κρίση», δήλωσε ο Matt Korda του SIPRI.

Η Βόρεια Κορέα συνεχίζει να δίνει προτεραιότητα στο πυρηνικό της πρόγραμμα. Το SIPRI εκτιμά ότι έχει περίπου 50 συναρμολογημένες κεφαλές και υλικό για επιπλέον 40. Οι ΗΠΑ προειδοποίησαν πως αναπτύσσει «τακτικό πυρηνικό όπλο» και τον Νοέμβριο 2024 ο Κιμ Γιονγκ Ουν κάλεσε σε «απεριόριστη» επέκταση του πυρηνικού προγράμματος.

Το Ισραήλ, το οποίο δεν αναγνωρίζει δημοσίως ότι διαθέτει πυρηνικά όπλα, φέρεται επίσης να τα εκσυγχρονίζει. Το 2024 δοκίμασε σύστημα πρόωσης πυραύλων που πιθανώς σχετίζεται με τους πυραύλους Jericho και αναβάθμισε το πυρηνικό κέντρο παραγωγής πλουτωνίου στη Ντιμόνα.
Κρίση στον έλεγχο των εξοπλισμών – Νέος πυρηνικός ανταγωνισμός

Στην εισαγωγή της Έκθεσης SIPRI Yearbook 2025, ο διευθυντής Dan Smith προειδοποιεί για την κατάρρευση των πυρηνικών συμφωνιών ελέγχου και την προοπτική νέου πυρηνικού ανταγωνισμού.

Σημειώνει ότι ο διμερής έλεγχος εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας είναι ουσιαστικά νεκρός. Η συνθήκη New START ισχύει έως το 2026, αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις πρόθεσης ανανέωσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απαιτήσει την ένταξη της Κίνας σε οποιαδήποτε νέα συμφωνία, περιπλέκοντας περαιτέρω τις διαπραγματεύσεις.

«Τα σημάδια δείχνουν ότι ξεκινά ένας νέος αγώνας εξοπλισμών, πιο επικίνδυνος και αβέβαιος από τον προηγούμενο», αναφέρει ο Smith.

Η ταχεία ανάπτυξη νέων τεχνολογιών — AI, κυβερνοχώρος, διαστημικά μέσα, άμυνα πυραύλων, κβαντική τεχνολογία — μετασχηματίζει τη φύση της πυρηνικής αποτροπής και αυξάνει τους κινδύνους αποσταθεροποίησης και λανθασμένων αποφάσεων.

Περισσότερα κράτη εξετάζουν την απόκτηση ή φιλοξενία πυρηνικών
Σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ανατολική Ασία ανοίγουν ξανά εθνικές συζητήσεις για την απόκτηση πυρηνικών. Το 2024, η Ρωσία και η Λευκορωσία δήλωσαν ότι ρωσικά όπλα βρίσκονται σε λευκορωσικό έδαφος. Κράτη του ΝΑΤΟ δήλωσαν πρόθυμα να φιλοξενήσουν αμερικανικά όπλα, ενώ ο Μακρόν πρότεινε ευρωπαϊκή διάσταση στη γαλλική αποτροπή.

«Πρέπει να θυμόμαστε ότι τα πυρηνικά δεν εγγυώνται την ασφάλεια», επισημαίνει ο Korda. «Όπως φάνηκε από τη σύγκρουση Ινδίας-Πακιστάν, δεν αποτρέπουν τον πόλεμο — αυξάνουν τον κίνδυνο καταστροφής».
Η παγκόσμια ασφάλεια σε ολοένα και μεγαλύτερο κίνδυνο

Η 56η έκδοση του SIPRI Yearbook καταγράφει την επιδείνωση της παγκόσμιας ασφάλειας: ο πόλεμος στην Ουκρανία, στη Γάζα και αλλού εντείνει τις γεωπολιτικές ρήξεις. Η επανεκλογή Τραμπ αυξάνει την αβεβαιότητα για τον ρόλο των ΗΠΑ ως συμμάχου, χορηγού ή εταίρου.

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης αναλύσεις για στρατιωτικές δαπάνες, εξοπλιστικές μεταφορές, παραγωγή όπλων, ειρηνευτικές επιχειρήσεις, ένοπλες συγκρούσεις, κυβερνοαπειλές και διαστημική ασφάλεια.