Οι ευρωπαϊκοί στρατοί γεμίζουν με φτωχούς και η Ελλάδα δείχνει τον δρόμο

Οι ευρωπαϊκοί στρατοί γεμίζουν με φτωχούς και η Ελλάδα δείχνει τον δρόμο
Ιωάννα Ηλιάδη

Φωτο: Θοδωρής Μανωλόπουλος / Eurokinissi

Στην Ευρώπη της λιτότητας, της επισφάλειας και του κοινωνικού κατακερματισμού, μια σιωπηλή αλλά κρίσιμη μετατόπιση βρίσκεται σε εξέλιξη: οι ένοπλες δυνάμεις δεν στελεχώνονται πια από τους γόνους της μεσαίας τάξης. Στελεχώνονται όλο και πιο συστηματικά από τους φτωχούς. Από τους κοινωνικά αποκλεισμένους. Από τα παιδιά που μεγάλωσαν με επιδόματα, σε σχολεία υποστελεχωμένα, χωρίς «προσόντα» για τον ψηφιακό καπιταλισμό. Εκεί που η αγορά σηκώνει τα χέρια, επεμβαίνει ο στρατός.

Η στρατιωτική στολή, στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, λειτουργεί όλο και περισσότερο ως μηχανισμός ανακύκλωσης της κοινωνικής ανισότητας. Όχι ως μέσο ένταξης, αλλά ως παγίδα: οι νέοι και οι νέες που λόγω οικονομικών δεν «χωρούν» στο πανεπιστήμιο, στην ιδιωτική αγορά ή στην επισφαλή εργασία, οδηγούνται στη στολή ως έσχατη επιλογή.

Και η Ελλάδα δεν εξαιρείται από αυτή την τάση. Αντιθέτως, η κυβέρνηση Μητσοτάκη αξιοποιεί αυτή τη συνθήκη, τη θεσμοθετεί, την ενσωματώνει στη στρατιωτική της πολιτική. Το σχέδιο για τη δημιουργία Σώματος Υπαξιωματικών, χωρίς προοπτική εξέλιξης, δεν είναι «διοικητική αναδιάρθρωση». Είναι σαφής πολιτική επιλογή: η συστηματική υποβάθμιση του ρόλου των υπαξιωματικών, ώστε να μετατραπούν σε φθηνό, πειθαρχημένο, άφωνο δυναμικό, που δεν θα διεκδικεί και δεν θα προχωρά.

Η Σχολή Ευελπίδων κατέγραψε 64% κενές θέσεις πέρυσι από τις πανελλαδικές. Το Πολεμικό Ναυτικό, μόνο στο πρώτο τετράμηνο του 2025, είχε σχεδόν 100 παραιτήσεις. Οι στρατιωτικές σχολές χάνουν τη λάμψη τους, όχι γιατί οι νέοι δεν αγαπούν την πατρίδα –αλλά γιατί η στρατιωτική καριέρα μετατρέπεται σε χαμηλόμισθη εργασία με υψηλό κόστος ζωής και μηδενική προοπτική.

Το φαινόμενο είναι πανευρωπαϊκό. Η EUROMIL, η οργάνωση που εκπροσωπεί στρατιωτικά σωματεία και ενώσεις από 22 χώρες, στην ετήσια έκθεσή της για το 2024 σημειώνει:

«Η αποτυχία προσέλκυσης και διατήρησης προσωπικού είναι συστημική. Οι ένοπλες δυνάμεις της Ευρώπης χάνουν τη δυνατότητα να αντανακλούν το κοινωνικό τους σώμα. Στρατολογούνται πλέον κυρίως άνθρωποι από κοινωνικά ευάλωτες ομάδες, με περιορισμένες εναλλακτικές.»

Στη Γερμανία, η Bundeswehr προβλέπει έλλειμμα 80.000 θέσεων έως το 2035. Το υπουργείο Άμυνας επεξεργάζεται τη δυνατότητα πρόσληψης μη πολιτών της ΕΕ, ακόμη και μεταναστών δεύτερης γενιάς, με αντάλλαγμα ευκολότερη πολιτογράφηση. Το σχέδιο δεν προβάλλεται ως «ένταξη», αλλά ως επίλυση της έλλειψης προσωπικού με φθηνό και υπάκουο ανθρώπινο δυναμικό.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κατάσταση είναι πιο σκληρή. Οι νέοι στρατολογούνται ήδη από την ηλικία των 16 ετών –το χαμηλότερο όριο στην Ευρώπη. Μελέτη του Child Rights International Network δείχνει ότι οι ανήλικοι αυτοί προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές. Το 75% έχει αναγνωστικές ικανότητες κάτω του επιπέδου του γυμνασίου. Το υπουργείο Άμυνας επενδύει σε καμπάνιες στρατολόγησης ειδικά στοχευμένες σε περιοχές υψηλής ανεργίας, προτείνοντας τη στολή ως «σταθερή λύση ζωής» –δηλαδή ως υποκατάστατο κοινωνικής πολιτικής.

Στην Ιταλία, η ακροδεξιά Λέγκα προώθησε πρόταση νόμου για εξάμηνη «καθολική εθνική υπηρεσία» για νέους 18–26 ετών, με έμφαση στη στρατιωτική πειθαρχία. Ο στόχος είναι να ενισχυθούν οι μονάδες χωρίς αύξηση μισθολογικού κόστους, αξιοποιώντας τον θεσμό της προσωρινής υποχρεωτικής στράτευσης.

Ακόμη και χώρες με μεταποικιακή κουλτούρα, όπως η Γαλλία, συνεχίζουν να επανδρώνουν τη Λεγεώνα των Ξένων με υπηκόους πρώην αποικιών, υποσχόμενοι ιθαγένεια με αντάλλαγμα πέντε χρόνια ένοπλης υπηρεσίας. Το ίδιο και η Ισπανία, με την δική της εκδοχή ξένων λεγεωνάριων από χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, η κατεύθυνση είναι κοινή: οι στρατοί δεν είναι πια «έθνος εν όπλοις». Είναι κοινωνικοί καθρέφτες της ανισότητας. Οι ανώτεροι και οι προνομιούχοι μένουν εκτός. Οι γόνοι μεσαίων τάξεων επιλέγουν άλλες καριέρες. Και το στράτευμα γεμίζει με επισφαλείς, φτωχούς και αποκλεισμένους – εσωτερικούς και εξωτερικούς «άλλους» που στρατεύονται για να ζήσουν.

Για την Αριστερά, και ειδικά για όποιον βλέπει τον στρατό όχι απλώς ως επαγγελματικό θεσμό αλλά ως ιδεολογικό μηχανισμό του κράτους, αυτή η ταξική αναδιάρθρωση των ενόπλων δυνάμεων δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Δεν είναι θέμα στρατιωτικής οργάνωσης. Είναι ζήτημα πολιτικής εξουσίας. Είναι ερώτημα δημοκρατίας: μπορεί ένας στρατός που αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από τους «από κάτω» να παραμείνει εργαλείο δημοκρατικής λειτουργίας; Ή μετατρέπεται σε μηχανισμό πειθάρχησης αυτών ακριβώς των τάξεων που υπηρετούν;

Η απάντηση βρίσκεται στην πολιτική μας στάση. Όταν η στολή φοριέται σχεδόν αποκλειστικά από τους φτωχούς, δεν μπορούμε να κάνουμε πως δεν βλέπουμε. Χρειαζόμαστε μια πολιτική ρήξη με το μοντέλο των ενόπλων δυνάμεων ως εργαλείου κοινωνικού ελέγχου.

Να αποκαλύψουμε τι πραγματικά σημαίνει η νέα «τάξη στα όπλα»: μια στολή που φτιάχτηκε για να τη φορούν μόνο οι φτωχοί –και να την υπακούν όλοι οι υπόλοιποι.

https://epohi.gr/