μέλους του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ)
Η πρόσφατη δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός (2026) περί ενός «πλαισίου μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία παρουσιάστηκε από ορισμένους δυτικούς αναλυτές ως ένδειξη αποκλιμάκωσης μετά από εβδομάδες διπλωματικής αναταραχής. Η εγκατάλειψη της ρητορικής προσάρτησης, η αποκήρυξη της χρήσης στρατιωτικής βίας και η απόσυρση απειλών περί δασμών ερμηνεύθηκαν ως επιστροφή στη λογική και στους κανόνες της διεθνούς τάξης. Μια προσεκτικότερη, ωστόσο, ανάλυση δείχνει ότι πρόκειται λιγότερο για στρατηγική διόρθωση και περισσότερο για τακτική αναδίπλωση. Η ουσία της πολιτικής ισχύος παραμένει, απλώς επαναδιατυπωμένη με ηπιότερους όρους. Η διεθνής κανονιστικότητα δεν αποκαθίσταται· επαναπροσδιορίζεται υπό πίεση.
Αποκλιμάκωση στη μορφή, όχι στην ουσία
Η δημόσια δέσμευση του Αμερικανού προέδρου ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί στρατιωτική ισχύς μείωσε αναμφίβολα την άμεση ένταση. Ωστόσο, η διπλωματία κρίνεται όχι μόνο από δηλώσεις, αλλά από τις δομικές συνέπειες των προτεινόμενων ρυθμίσεων. Τα στοιχεία που φέρεται να περιλαμβάνει το «πλαίσιο του Νταβός» – διευρυμένη αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση, ζώνες βάσεων με χαρακτηριστικά ημι-κυριαρχίας, προνομιακά δικαιώματα εκμετάλλευσης ορυκτών και ένταξη της Γροιλανδίας στο αμερικανικό αντιπυραυλικό σύστημα «Golden Dome» – υπερβαίνουν σαφώς τη στενή έννοια της αμυντικής συνεργασίας.
Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να απορρίπτει επίσημα κάθε εδαφική φιλοδοξία, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα βασικούς στρατηγικούς στόχους. Ο κίνδυνος δεν έγκειται σε όσα δηλώνονται ρητά, αλλά σε όσα τείνουν να κανονικοποιηθούν: την ιδέα ότι η κυριαρχία μπορεί να αποδυναμωθεί λειτουργικά μέσω στρατιωτικής και οικονομικής μόχλευσης.
Η κυριαρχία δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης
Το διεθνές δίκαιο είναι σαφές. Η Γροιλανδία, παρά το εκτεταμένο καθεστώς αυτονομίας της, παραμένει τμήμα του Βασιλείου της Δανίας. Αυτό έχει επανειλημμένα επιβεβαιωθεί τόσο από τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρέντερικσεν όσο και από τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, οι οποίοι υπογράμμισαν ότι η κυριαρχία δεν τίθεται υπό διαπραγμάτευση. Οποιαδήποτε αναθεώρηση της Συμφωνίας Άμυνας του 1951 μεταξύ Δανίας και ΗΠΑ οφείλει να κινηθεί αυστηρά εντός των ορίων της δανικής κυριαρχίας και με τη ρητή συναίνεση της Γροιλανδίας. Η μετατροπή της αμυντικής συνεργασίας σε καθεστώς αποκλειστικών στρατιωτικών προνομίων ενέχει σοβαρούς νομικούς και πολιτικούς κινδύνους. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι ρυθμίσεις που επιβάλλονται υπό πίεση σπάνια αποδεικνύονται βιώσιμες.
Οι έντονες αντιδράσεις στο Νουούκ και την Κοπεγχάγη, με κινητοποιήσεις υπό το σύνθημα «Hands Off Greenland», αποτυπώνουν μια βαθύτερη ανησυχία: ότι μικρότερες πολιτικές οντότητες αντιμετωπίζονται εκ νέου ως αντικείμενα και όχι ως υποκείμενα των διεθνών σχέσεων.
Πόροι, ασφάλεια και γεωοικονομικός ανταγωνισμός
Η αυξανόμενη σημασία της Αρκτικής συνδέεται άμεσα με τους φυσικούς της πόρους. Τα αποθέματα σπάνιων γαιών της Γροιλανδίας είναι κρίσιμα για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και την ενεργειακή μετάβαση. Η πρόθεση παροχής προνομιακής πρόσβασης σε αμερικανικούς και νατοϊκούς φορείς, με ταυτόχρονο αποκλεισμό κινεζικής συμμετοχής, εγείρει ζητήματα γεωοικονομικού καταναγκασμού. Η συνεργασία βάσει αγοράς και συναίνεσης της χώρας υποδοχής διαφέρει ουσιωδώς από τη στρατηγική «περίφραξη» πόρων. Όταν η πρόσβαση καθορίζεται πρωτίστως από τη συμμαχική ευθυγράμμιση, τα όρια μεταξύ ασφάλειας και οικονομικής πίεσης θολώνουν επικίνδυνα.
Ένα κρίσιμο τεστ για την Αρκτική
Η Αρκτική υπήρξε ιστορικά χώρος αυτοσυγκράτησης και συνεργασίας. Η υπόθεση της Γροιλανδίας αποτελεί δοκιμασία για το αν αυτό το πρότυπο μπορεί να επιβιώσει σε μια εποχή εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων. Η πραγματική αποκλιμάκωση απαιτεί περισσότερα από την εκ των υστέρων αποκήρυξη της βίας. Προϋποθέτει σεβασμό της κυριαρχίας και αναγνώριση ότι η ασφάλεια δεν οικοδομείται μέσω αποκλεισμών. Η Γροιλανδία δεν είναι διαπραγματευτικό χαρτί· αποτελεί υπενθύμιση ότι η διεθνής τάξη θεμελιώνεται όχι μόνο στην ισχύ, αλλά και στο δίκαιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου