μέλους του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ)
Οι πρόσφατες πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις στο Ιράν, σε συνδυασμό με την εντεινόμενη πίεση που ασκούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της διεθνούς ισορροπίας δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Μέσα σε αυτό το σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, η στάση της Κίνας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αντανακλά τη στρατηγική του Πεκίνου για το διεθνές σύστημα.
Η κινεζική διπλωματία, όπως εκφράστηκε πρόσφατα από τον υπουργό Εξωτερικών Ουάνγκ Γι, βασίζεται σε μια σταθερή αρχή: την απόλυτη προσήλωση στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ και στο διεθνές δίκαιο. Η Κίνα απορρίπτει ρητά την επιστροφή σε μια διεθνή τάξη όπου επικρατεί ο «νόμος της ζούγκλας» και αντιτίθεται στη χρήση ή στην απειλή χρήσης βίας ως μέσο επίλυσης διαφορών. Στη περίπτωση του Ιράν, το Πεκίνο υπογραμμίζει ότι μόνο ο διάλογος και οι ειρηνικές διαδικασίες μπορούν να συμβάλουν στη σταθερότητα και στην αποκατάσταση της εσωτερικής ομαλότητας.
Η προσέγγιση αυτή δεν είναι συγκυριακή. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια μακροχρόνια στρατηγική της Κίνας να προωθεί την αρχή της μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις κρατών. Για το Πεκίνο, οι αναταραχές στο Ιράν –ανεξάρτητα από τα εσωτερικά τους αίτια– δεν μπορούν να αποτελέσουν πρόσχημα για εξωτερική στρατιωτική ή πολιτική επέμβαση. Η έμφαση που δίνει στην κυριαρχία και στην εδαφική ακεραιότητα των κρατών αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής και αντικατοπτρίζει την ευρύτερη αντίληψή της για έναν πολυπολικό κόσμο.
Ταυτόχρονα, η Κίνα αντιλαμβάνεται ότι η κρίση στο Ιράν δεν είναι αποκλειστικά εσωτερικό ζήτημα. Οι δεκαετίες οικονομικών κυρώσεων που έχει επιβάλει η Ουάσινγκτον, σε συνδυασμό με τη μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία το 2018, έχουν συμβάλει καθοριστικά στην επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών της χώρας. Από κινεζικής πλευράς, οι κυρώσεις αυτές θεωρούνται παράγοντας αποσταθεροποίησης, ο οποίος υπονομεύει τις δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης και τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Η Κίνα, επομένως, προβάλλει μια εναλλακτική πρόταση διαχείρισης της ιρανικής κρίσης. Αντί για στρατιωτικές απειλές και διπλωματική απομόνωση, υποστηρίζει την επιστροφή σε πολυμερείς διαδικασίες, την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας και την ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων πλευρών. Η θέση αυτή δεν είναι μόνο κανονιστική, αλλά και βαθιά ρεαλιστική: το Πεκίνο θεωρεί ότι οποιαδήποτε στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την περιφερειακή σταθερότητα, τις ενεργειακές οδούς και τη διεθνή οικονομία.
Η εμπειρία των αμερικανικών επεμβάσεων στη Μέση Ανατολή τις τελευταίες δεκαετίες –από το Ιράκ και τη Λιβύη έως τη Συρία– λειτουργεί για την Κίνα ως ισχυρό επιχείρημα υπέρ της δικής της προσέγγισης. Οι παρεμβάσεις αυτές, όπως τονίζει το Πεκίνο, όχι μόνο δεν οδήγησαν σε δημοκρατική ομαλότητα, αλλά αντίθετα προκάλεσαν μακροχρόνια αστάθεια, ανθρωπιστικές κρίσεις και γεωπολιτικά κενά εξουσίας. Υπό αυτό το πρίσμα, η κινεζική διπλωματία παρουσιάζει τον εαυτό της ως δύναμη υπεύθυνης σταθερότητας, σε αντιδιαστολή με τον παρεμβατισμό της Ουάσινγκτον.
Παράλληλα, η στάση της Κίνας απέναντι στο Ιράν εξυπηρετεί και ευρύτερους στρατηγικούς της στόχους. Το Ιράν αποτελεί κρίσιμο εταίρο στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», καθώς και σημαντικό προμηθευτή ενέργειας. Η διατήρηση καλών σχέσεων με την Τεχεράνη ενισχύει τη γεωοικονομική παρουσία της Κίνας στη Μέση Ανατολή και συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός διεθνούς συστήματος λιγότερο εξαρτημένου από τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, η κινεζική προσέγγιση δεν περιορίζεται σε μια απλή ρητορική υπεράσπισης του Ιράν. Το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανιστεί ως ουδέτερος και αξιόπιστος διαμεσολαβητής, ικανός να συμβάλει στη μείωση των εντάσεων στην περιοχή. Η πρόσφατη εμπλοκή του στη συμφιλίωση Σαουδικής Αραβίας και Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της φιλοδοξίας.
Συνολικά, η στάση της Κίνας απέναντι στις εξελίξεις στο Ιράν αντανακλά μια συνεκτική στρατηγική αντίληψη: υπεράσπιση της κρατικής κυριαρχίας, απόρριψη της μονομερούς χρήσης βίας και προώθηση πολυμερών λύσεων. Σε μια περίοδο αυξανόμενων διεθνών εντάσεων, το Πεκίνο επιχειρεί να εδραιώσει τον ρόλο του ως υπεύθυνη παγκόσμια δύναμη, προβάλλοντας ένα εναλλακτικό μοντέλο διαχείρισης κρίσεων. Το κατά πόσο αυτή η προσέγγιση θα αποδειχθεί αποτελεσματική θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις στο πεδίο. Είναι, ωστόσο, σαφές ότι η Κίνα δεν βλέπει το Ιράν απλώς ως περιφερειακό ζήτημα, αλλά ως κρίσιμο πεδίο στο οποίο δοκιμάζεται το μέλλον της διεθνούς τάξης. Και σε αυτή τη δοκιμασία, επιδιώκει να τοποθετηθεί στην πλευρά της διπλωματίας και του διαλόγου, απέναντι στη λογική της στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου