Του Γιώργου Κατημερτζή
μέλους του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ)
Η πρόσφατη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη κρίση στη μακρά ιστορία αστάθειας της Μέσης Ανατολής, αλλά αναδεικνύεται σε κρίσιμο γεγονός για την εξέλιξη της παγκόσμιας γεωπολιτικής ισορροπίας. Για την κινεζική ηγεσία, και ειδικότερα για τον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν ενισχύει μια ήδη παγιωμένη αντίληψη: ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν μια επικίνδυνη υπερδύναμη, πρόθυμη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ για την επιβολή της διεθνούς τάξης σύμφωνα με τα δικά της συμφέροντα. Η αντίληψη αυτή δεν αποτελεί απλώς ιδεολογική τοποθέτηση ή ρητορική αντιπαράθεση μεταξύ δύο μεγάλων δυνάμεων. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια βαθύτερη στρατηγική ανάλυση που πραγματοποιεί το Πεκίνο σχετικά με τον χαρακτήρα της αμερικανικής ισχύος και τον τρόπο με τον οποίο αυτή επηρεάζει τη διαμόρφωση του διεθνούς συστήματος.
Η κινεζική ανάγνωση της αμερικανικής στρατηγικής
Από την οπτική γωνία της κινεζικής στρατηγικής σκέψης, η αμερικανική επέμβαση στο Ιράν επιβεβαιώνει ένα πρότυπο συμπεριφοράς το οποίο η κινεζική ηγεσία θεωρεί διαχρονικό: την προθυμία της Ουάσιγκτον να χρησιμοποιεί στρατιωτική ισχύ για την ανατροπή καθεστώτων ή την αναδιαμόρφωση περιφερειακών ισορροπιών. Η συγκεκριμένη στρατιωτική σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε με αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα εναντίον ιρανικών στόχων, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο στρατηγικών ενεργειών της Ουάσιγκτον που περιλαμβάνουν οικονομικούς πολέμους, κυρώσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις σε διάφορες περιοχές του κόσμου.
Για την Κίνα, η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει την άποψη ότι το διεθνές σύστημα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από την επιδίωξη των μεγάλων δυνάμεων να διατηρήσουν την ηγεμονική τους θέση μέσω της ισχύος. Ωστόσο, η διαφορά μεταξύ της κινεζικής και της αμερικανικής στρατηγικής αφήγησης είναι θεμελιώδης: ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζουν συχνά τις στρατιωτικές τους παρεμβάσεις ως εργαλεία προάσπισης της διεθνούς ασφάλειας, το Πεκίνο τις ερμηνεύει ως ενέργειες μονομερούς επιβολής ισχύος.
Η Μέση Ανατολή ως γεωπολιτικό πεδίο ανταγωνισμού
Η κρίση στο Ιράν αναδεικνύει επίσης τη σημασία της Μέσης Ανατολής ως χώρου γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Για την Κίνα, η περιοχή αυτή δεν αποτελεί μόνο ενεργειακό κόμβο, αλλά και κρίσιμο στοιχείο της ευρύτερης στρατηγικής της για τη διασφάλιση οικονομικής και ενεργειακής ασφάλειας. Η Κίνα είναι ένας από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς ενέργειας παγκοσμίως και έχει επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών προμήθειας και στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, προκειμένου να μειώσει την ευπάθειά της σε περιφερειακές κρίσεις.
Η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν επιβεβαιώνει, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, ότι η κινεζική στρατηγική ενεργειακής διαφοροποίησης ήταν ορθή. Το Πεκίνο έχει ήδη επενδύσει σε μεγάλα ενεργειακά αποθέματα και σε νέες ενεργειακές συνεργασίες, κυρίως με τη Ρωσία, προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις ενδεχόμενων διαταραχών στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει την πολιτική της παρουσία στην περιοχή, προβάλλοντας μια εικόνα δύναμης που προωθεί τη σταθερότητα και τον πολυμερή διάλογο, σε αντίθεση με την αμερικανική στρατιωτική προσέγγιση.
Ο πόλεμος ως στρατηγική ευκαιρία για την Κίνα
Παρά τους κινδύνους που συνεπάγεται μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση στο Ιράν ενδέχεται να προσφέρει και στρατηγικά πλεονεκτήματα για την Κίνα. Η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών σε έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή αποσπά σημαντικούς πόρους και πολιτική προσοχή από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, η οποία αποτελεί το βασικό πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Αυτό δημιουργεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, ένα παράθυρο ευκαιρίας για την Κίνα να ενισχύσει την επιρροή της σε κρίσιμους τομείς όπως η τεχνολογία, η βιομηχανική παραγωγή και η ναυτική ισχύς.
Ταυτόχρονα, η κρίση συμβάλλει στην ενίσχυση της κινεζικής αφήγησης περί ενός πολυπολικού κόσμου, στον οποίο η μονομερής χρήση στρατιωτικής ισχύος από μια υπερδύναμη θεωρείται αποσταθεροποιητικός παράγοντας.
Η διάσταση της διεθνούς νομιμοποίησης
Ένα ακόμη στοιχείο που απασχολεί ιδιαίτερα την κινεζική στρατηγική σκέψη είναι το ζήτημα της διεθνούς νομιμοποίησης. Οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ιράν έχουν επικριθεί από αρκετές χώρες ως μονομερείς ενέργειες που δεν βασίζονται σε ευρεία διεθνή συναίνεση. Για την Κίνα, αυτή η εξέλιξη προσφέρει την ευκαιρία να προωθήσει τη δική της αντίληψη περί διεθνούς τάξης, η οποία βασίζεται –τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής– στις αρχές της κυριαρχίας των κρατών και της μη επέμβασης στις εσωτερικές τους υποθέσεις.
Η κινεζική διπλωματία έχει ήδη αξιοποιήσει την κρίση για να προβάλλει τη θέση ότι η στρατιωτική σύγκρουση «δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε συμβεί» και ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να επιδιώξει λύσεις μέσω διαλόγου και διαπραγματεύσεων. Η στάση αυτή ενισχύει την εικόνα της Κίνας ως δύναμης που επιδιώκει τη σταθερότητα, ακόμη κι αν στην πράξη εξυπηρετεί κυρίως τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα.
Η ευρύτερη εικόνα του συστημικού ανταγωνισμού
Σε τελική ανάλυση, ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο στο ευρύτερο πλαίσιο του στρατηγικού ανταγωνισμού μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Για την Ουάσιγκτον, η σύγκρουση εντάσσεται στην προσπάθεια περιορισμού των απειλών που προέρχονται από το ιρανικό πυραυλικό και πυρηνικό πρόγραμμα, καθώς και στη διατήρηση της αμερικανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή.
Για το Πεκίνο, όμως, η ίδια σύγκρουση λειτουργεί ως επιβεβαίωση της ανάγκης για επιτάχυνση της στρατηγικής του αυτονόμησης από την αμερικανική ισχύ – είτε αυτό αφορά την τεχνολογική αυτάρκεια είτε την ενεργειακή ασφάλεια είτε την ενίσχυση της στρατιωτικής του ικανότητας. Με άλλα λόγια, η κρίση στο Ιράν δεν είναι απλώς μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά ένα ακόμη στοιχείο που συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός νέου διεθνούς συστήματος, στο οποίο η αντιπαράθεση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.
Συμπεράσματα
Η αντίληψη της Κίνας για τις Ηνωμένες Πολιτείες ως «επικίνδυνης υπερδύναμης» δεν προέκυψε από τη σύγκρουση στο Ιράν, αλλά η συγκεκριμένη κρίση λειτουργεί ως ισχυρός καταλύτης που ενισχύει αυτή την άποψη. Η στρατιωτική επέμβαση της Ουάσιγκτον επιβεβαιώνει για το Πεκίνο ότι η αμερικανική στρατηγική εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη χρήση στρατιωτικής ισχύος για την επίτευξη γεωπολιτικών στόχων.
Ταυτόχρονα, η σύγκρουση δημιουργεί νέες ευκαιρίες και κινδύνους για την Κίνα: από τη μία πλευρά προσφέρει τη δυνατότητα ενίσχυσης της επιρροής της σε περιοχές όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται στρατηγικά υπερεκτεταμένες, ενώ από την άλλη πλευρά αναδεικνύει την ευπάθεια της παγκόσμιας οικονομίας σε περιφερειακές συγκρούσεις. Σε κάθε περίπτωση, η κρίση στο Ιράν επιβεβαιώνει ότι η διεθνής τάξη εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, όπου οι αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων δεν επηρεάζουν μόνο τις περιφερειακές ισορροπίες, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας του διεθνούς συστήματος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου