Ζιάντ Μεντούχ: Στη Γάζα η επιβίωση απαγορεύεται!

Πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη του σημαντικού Παλαιστίνιου ακαδημαϊκού δασκάλου, συγγραφέα και ποιητή, Ζιάντ Μεντούχ που γεννήθηκε και ζει στη Γάζα. Ο Ζιάντ διευθυντής του τμήματος γαλλικής γλώσσας στο πανεπιστήμιο Αl Aqsa στη Γάζα μιλάει στην Αναστασία Πολίτη, με αφορμή την παρουσίαση ποιημάτων του στην 1η Συνάντηση Αλληλεγγύης και Πολιτισμού της Διεθνιστικής Κίνησης για τα Δικαιώματα Προσφύγων και Μεταναστών Struggle Without Borders (Αγώνας Χωρίς Σύνορα). Αναδημοσίευση από το blog της κίνησης.

Ο Δρ Ζιάντ Μεντούχ, ακαδημαϊκός δάσκαλος, συγγραφέας και ποιητής, είναι διευθυντής του τμήματος γαλλικής γλώσσας στο πανεπιστήμιο Αl Aqsa στη Γάζα, Παλαιστίνη. Έχει συγγράψει στα γαλλικά δεκαεπτά βιβλία – επιστημονικές μελέτες, δοκίμια, αφηγήσεις και ποιητικές συλλογές – που έχουν εκδοθεί στη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ελβετία, τον Καναδά και την Αλγερία. Το 2011 ήταν ο πρώτος Παλαιστίνιος που τιμήθηκε με τον τίτλο του Ιππότη του Τάγματος των Ακαδημαϊκών Φοινίκων της Γαλλικής Δημοκρατίας. Από το 2014, μετά την ισραηλινή στρατιωτική επίθεση κατά της Γάζας, ο Δρ. Ζιάντ Μεντούχ έχει ιδρύσει και συντονίζει ομάδα ψυχολογικής υποστήριξης για παιδιά που έχουν υποστεί ψυχικά τραύματα λόγω των βομβαρδισμών. Η ομάδα διοργάνωνε – και διοργανώνει- συνεδρίες σε νηπιαγωγεία, σχολεία και καταφύγια.

Η υπό έκδοση ποιητική συλλογή του Ζιάντ Μεντούχ «Ο Παλαιστίνιος της Γάζας» (2024) μεταφράστηκε από την Αναστασία Πολίτη, ηθοποιό και σκηνοθέτρια που ζει στο Παρίσι. Αποσπάσματα από τη συλλογή αυτή που θα κυκλοφορήσει από το New Star παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά το Γενάρη 2025 στο Studio New Star Art Cinema και πρόσφατα στην 1Η Συνάντηση Αλληλεγγύης και Πολιτισμού της Διεθνιστικής Κίνησης για τα Δικαιώματα Προσφύγων και Μεταναστών «Struggle Without Borders». Με αφορμή την τελευταία αυτή εκδήλωση στην οποία αδυνατούσε να συμμετάσχει, ο Δρ Ζιάντ Μεντούχ απάντησε γραπτά στις ερωτήσεις της Αναστασίας Πολίτη. Από την δεύτερη μέρα των εκδηλώσεων στις 25/10, στο Μπάγκειον. Η Αναστασία Πολίτη απαγγέλλει ποιήματα του Ζιάντ Μεντούχ.

Τρία χρόνια μετά την 10η Οκτώβρη 2023, πώς είναι η ζωή στη Γάζα σήμερα ;

Τρία χρόνια μετά την έναρξη της γενοκτονικής επίθεσης στη Γάζα από το Ισραήλ απαγορεύεται ακόμα και η επιβίωση. Τρία χρόνια μετά την έναρξη της φρικτής επίθεσης κι ένα χρόνο μετά την έναρξη της λεγόμενης «εκεχειρίας» η κατάσταση παραμένει τραγική. Πάνω από 2.300.000 Παλαιστίνιοι, εγκαταλελειμμένοι από την επίσημη διεθνή κοινότητα, επιβιώνουν σε κατεστραμμένα κτίρια ή σε καταρρακωμένες σκηνές, συχνά στημένες πάνω στα ερείπια των σπιτιών τους. Ο προσωρινός απολογισμός που δόθηκε από το Υπουργείο Υγείας κι επικυρώθηκε από τους διεθνείς οργανισμούς είναι τρομακτικός. 75.000 νεκροί, μεταξύ των οποίων 22.000 παιδιά, 9.000 γυναίκες, 150.000 τραυματίες, 10.000 αγνοούμενοι που εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα ερείπια. Και από την έναρξη αυτής της λεγόμενης «εύθραυστης εκεχειρίας» έχουν καταγραφεί σχεδόν 1.600 νεκροί Παλαιστίνιοι και 6.000 τραυματίες…

Δεν ξέρω για τι να πρωτομιλήσω. Για τους νεκρούς, τους τραυματίες, τη μαζική καταστροφή, την έλλειψη των πάντων; Για τις αναγκαστικές εκτοπίσεις, την αγωνία, τον φόβο, την ανησυχία, την ανασφάλεια, την απουσία προοπτικής; Τα πάντα είναι φρικτά στη Γάζα. Η κατάσταση συνεχίζει να επιδεινώνεται για όλους τους Παλαιστινίους της Λωρίδας. Είναι αλήθεια ότι οι βομβαρδισμοί έχουν γίνει προς το παρόν λιγότερο συχνοί, ωστόσο συνεχίζονται! Η ισραηλινή κατοχή βομβαρδίζει οπουδήποτε, οποτεδήποτε… Σύμφωνα με τα επιχειρήματά της, στοχεύει μόνο μαχητές, ηγέτες στρατιωτικών φατριών ή πολιτικών κομμάτων. Ωστόσο, πυροβολώντας μέσα σε ένα σωρό κόσμο ένα αυτοκίνητο όπου βρίσκονται πέντε ή έξι άτομα πάντα θα υπάρχουν άμαχοι που χάνουν τη ζωή τους! Οι βομβαρδισμοί πλήττουν πότε ένα κέντρο υγείας, πότε μια λαϊκή αγορά, άλλοτε μια κλινική ή οποιοδήποτε διαμέρισμα και σπίτι και, άρα, αναπόφευκτα σκοτώνουν πάντα άμαχους. Η διεθνής κοινότητα και τα μέσα ενημέρωσης δυστυχώς δεν το αναφέρουν.

Εσείς προσωπικά και οι δικοί σας πώς βιώνετε αυτή την κατάσταση ;

Επιβιώνουμε όπως όλοι οι Παλαιστίνιοι της Γάζας. Το σπίτι μου καταστράφηκε ολοσχερώς, ο αδελφός μου δολοφονήθηκε μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του. Έχασα κι άλλα πολλά μέλη της οικογένειάς μου -ξαδέλφια, ανίψια, συγγενείς- έχασα συναδέλφους, φίλους, γείτονες. Κάθε οικογένεια έχει τους νεκρούς της κι ένα τουλάχιστον μέλος της κρατείται αιχμάλωτο από την Κατοχή και δυστυχώς δεν έχουμε νέα του.

Δυστυχώς, το 85% των κατοίκων της Γάζας ζει σε σκηνές. Όσοι μπορούν, αν βέβαια βρουν, νοικιάζουν ένα μικρό δωμάτιο, ένα διαμέρισμα ή ένα μικρό σπίτι σε πολύ ψηλές τιμές. Αυτά τα σπίτια ωστόσο αποτελούν στόχους επίθεσης, είναι ευάλωτα. Η κατοχή δεν μας αφήνει να ησυχάσουμε: είτε βομβαρδίζει, είτε καταστρέφει. Και απαγορεύει την είσοδο φορτηγών με είδη πρώτης ανάγκης.

Το σύστημα υγείας έχει καταρρεύσει εντελώς. 15 μεγάλα νοσοκομεία έχουν γίνει στόχος επιθέσεων. Απομένουν μόνο μερικές κλινικές και κάποια ιατρικά κέντρα που λειτουργούν αποκλειστικά χάρη στην αποφασιστικότητα των γιατρών και των νοσηλευτών, με ελάχιστα μέσα. Ιατρικός εξοπλισμός δεν επιτρέπεται να περάσει στη Λωρίδα και όταν αυτός πάθει βλάβη είναι δύσκολο έως αδύνατο να βρεθούν ανταλλακτικά. Όλα είναι απαγορευμένα.

Επιτρέπεται να περάσει ανθρωπιστική βοήθεια για να καλυφθούν κάποιες ανάγκες;

Μόνο ένα πέρασμα, αυτό του Κέρμεν Σαλόμ στα νότια της Λωρίδας της Γάζας, είναι μερικώς ανοιχτό. 150 έως 200 φορτηγά περνούν καθημερινά μεταφέροντας άχρηστα είδη: πατατάκια, μπισκότα, κέικ, αναψυκτικά, ψάρια σε κονσέρβα. Αντίθετα, τα πραγματικά απαραίτητα είδη, όπως σκηνές, ιατρικός εξοπλισμός, φρούτα, λαχανικά, κρέας, κοτόπουλο, σχολικά είδη, μαγειρικά σκεύη, φυσικό αέριο, καύσιμα και βενζίνη, δεν περνούν. Γι’ αυτό τα πάντα είναι πολύ ακριβά στη Γάζα, που έχει γίνει σήμερα η πιο ακριβή πόλη στον κόσμο. Μια φιάλη αερίου των 10 κιλών κοστίζει 400 €, ενώ πριν από την επίθεση κόστιζε μόλις 40 €. Αν έχεις τα μέσα, την αγοράζεις, αλλιώς αναγκάζεσαι να μαγειρεύεις σε φωτιά με ξύλα, που θα πρέπει επίσης να βρεις. Σε αυτή την κατεστραμμένη πόλη υποφέρουμε από έλλειψη των πάντων: φαρμάκων, πόσιμου νερού, ηλεκτρικού ρεύματος, τροφίμων και άλλων, είναι αβάσταχτο! Το χειμώνα, η κατάσταση θα είναι δραματική για όσους ζούνε σε σκηνές, επειδή αυτές έχουν υποστεί ζημιές και οι νέες, πιο ανθεκτικές σκηνές δεν έχουν φτάσει ακόμα.

Θα λέγατε ότι η δική σας εμπειρία είναι κάπως διαφορετική από εκείνη της πλειοψηφίας των κατοίκων της Γάζας ;

Η δική μου εμπειρία είναι λίγο διαφορετική επειδή γράφω και δίνω συνεντεύξεις στα μέσα ενημέρωσης. Αυτό κάπως με ανακουφίζει. Τα τελευταία τρία χρόνια έχω εκδώσει στη Γαλλία και στην Ελβετία τέσσερα βιβλία γραμμένα στα γαλλικά – δύο αφηγήσεις και δύο ποιητικές συλλογές. Αλλά έστω κι αν έγραφα δεκάδες ή ακόμα και εκατοντάδες βιβλία δεν θα μπορούσα να περιγράψω ακριβώς τη φρικτή πραγματικότητα που ζούμε όλοι μας. Ολόκληρη η αρθρογραφία, όλες οι μαρτυρίες των Παλαιστινίων δημοσιογράφων, των ακτιβιστών, των εργαζόμενων σε διεθνείς οργανισμούς, των ξένων γιατρών που κατάφεραν να έρθουν εδώ για να περιθάλψουν τους αρρώστους, τους τραυματίες και τα ακρωτηριασμένα παιδιά, όλες οι μαρτυρίες μας δεν είναι τίποτα μπροστά στην πραγματικότητα.

15.000 ασθενείς πάσχουν από χρόνιες παθήσεις και περιμένουν να μεταφερθούν έξω από τη Γάζα για νοσηλεία. Όμως το πέρασμα της Ράφα ανοίγει μόνο δύο μέρες την εβδομάδα. Λιγότεροι από 30 ασθενείς βγαίνουν κάθε μέρα. Με αυτόν τον ρυθμό, θα χρειαστούν τέσσερα χρόνια για να διακομιστούν όλοι οι ασθενείς από τη Γάζα.

Πρέπει να αντέξουμε το αβάσταχτο.

Η ελπίδα και η πίστη στο μέλλον διέκρινε πάντα τη γραφή σας. Ελπίζετε πάντα ότι η Γάζα θα αναστηθεί σαν φοίνικας από τις στάχτες της, όπως έχετε γράψει ;

Ναι, παρά την εφιαλτική αυτή κατάσταση, υπάρχουν σήμερα τρία θετικά στοιχεία:

Πρώτον, η εκπαίδευση. Παρά την καταστροφή σχεδόν 320 σχολείων και 15 μεγάλων πανεπιστημίων της Γάζας, παρά τη δολοφονία 10.000 καθηγητών, δασκάλων, εκπαιδευτικού προσωπικού και μαθητών, μεταξύ των οποίων 1.450 φοιτητές και 295 πανεπιστημιακοί καθηγητές, από την αρχή αυτής των επιθετικών καταδρομών, τα μαθήματα έχουν ξαναρχίσει σε 730 σχολεία σε όλη τη Λωρίδα της Γάζας — σε εκπαιδευτικά κέντρα σε κτίρια που έχουν δεχτεί επιθέσεις, σε εκπαιδευτικές σκηνές, σε καταυλισμούς εκτοπισμένων, σε σχολεία όπου είχαν εγκατασταθεί εκτοπισμένοι που είχαν χάσει τα πάντα, αλλά δέχτηκαν να επιστρέψουν στις σκηνές για να μπορέσουν τα παιδιά να συνεχίσουν τα μαθήματά τους εκεί. Το ποσοστό σχολικής φοίτησης κυμαίνεται σήμερα γύρω στο 87% και αυτό αποτελεί θετικό σημάδι. Η εκπαίδευση έχει εξελιχθεί σε μια μορφή μη βίαιης αντίστασης και σε ένα σημάδι ελπίδας για το μέλλον. Ακόμη και τα πανεπιστήμια έχουν ξαναρχίσει τα μαθήματα, συχνά βέβαια διαδικτυακά.

Δεύτερο θετικό στοιχείο: η ανθεκτικότητα αυτού του λαού που αποφάσισε να μείνει, να μην φύγει. Ένας λαός που προσαρμόζεται, που ζητά μόνο να ζήσει ή έστω να επιβιώσει.

Η κατοχή επιβάλλει περιορισμούς, εμπόδια, κλείσιμο διαβάσεων, απαγόρευση της διακίνησης οικοδομικών υλικών, εμποδίζει τη διέλευση πολλών προϊόντων, συνεχίζει τους βομβαρδισμούς και τις καταστροφές. Όμως ο λαός μας, με την αξιοθαύμαστη θέλησή του και την εξαιρετική υπομονή του, συνεχίζει να επιβιώνει με την ελπίδα για μια ταχεία πολιτική αλλαγή.

Τρίτη πτυχή: η διεθνής αλληλεγγύη. Παρά τη συνωμοτική σιωπή των ηγετών της επίσημης διεθνούς κοινότητας, οι λαοί ανά τον κόσμο κινητοποιούνται. Προσωπικά, λαμβάνω καθημερινά φωτογραφίες και βίντεο από διαδηλώσεις, συγκεντρώσεις, προβολές, ταινίες, εκθέσεις, δράσεις, συζητήσεις και βραδιές αλληλεγγύης σε όλες τις γαλλόφωνες και πολλές άλλες χώρες, που δείχνουν ότι η παλαιστινιακή υπόθεση δεν θα ξεχαστεί ποτέ και ότι ο απλός λαός μπορεί να επηρεάσει τους πολιτικούς και να τους ωθήσει να αλλάξουν τη στάση τους. Ξεκίνησε με το μποϊκοτάζ, με την απαγόρευση της παράδοσης όπλων στα ευρωπαϊκά λιμάνια και αεροδρόμια. Η λαϊκή κινητοποίηση σε αυτές τις χώρες λέει «όχι» στην κατοχή και την αποικιοκρατία, «ναι» στη δικαιοσύνη και την ειρήνη στην Παλαιστίνη.

Συνεχίζετε το διδακτικό έργο σας;

Nαι. Συνεχίζω να ασχολούμαι με τα εκπαιδευτικά κέντρα, με τα παιδιά, καθώς και με τους φοιτητές γαλλικής φιλολογίας και τους αποφοίτους γαλλικών. Μαζί οργανώνουμε δραστηριότητες ψυχολογικής υποστήριξης για παιδιά κι εφήβους.

Φέτος κατάφερα να βρω μικρές δουλειές για δέκα αποφοίτους γαλλικών: ως καθηγητές γαλλικών και ως γαλλόφωνους εμψυχωτές σε εκπαιδευτικά κέντρα και συλλόγους, με συμβολικές αμοιβές, χάρη στην υποστήριξη των αλληλέγγυων γαλλόφωνων φίλων, που ευχαριστώ για τη στήριξή τους.

Συνεχίζουμε, λοιπόν, την αποστολή μας, ακόμα κι αν οι συνθήκες είναι εξαιρετικά δύσκολες.

Επιτρέψτε μου να εκφράσω το θαυμασμό μου για τη δύναμη, την επιμονή και την αφοσίωσή σας στους νέους και τα παιδιά της Γάζας, όπως και στο όραμα της ειρήνης με δικαιοσύνη που περιγράφετε στην ποίησή σας. Επίσης να σας μεταφέρω την έκφραση αλληλεγγύης και τους θερμούς χαιρετισμούς των μελών της συλλογικότητας «Struggle without borders», που διοργανώνει στην Αθήνα Συνάντηση Αλληλεγγύης & Πολιτισμού, όπου θα παρουσιάσω ποιήματά σας που μου εμπιστευτήκατε να μεταφράσω.

Σας ευχαριστώ ειλικρινά, και σας συγχαίρω όλους εσάς τους αλληλέγγυους. Είναι πολύ σημαντικό που μας σκέφτεστε και προσπαθείτε να βοηθήσετε.

Ο λαός της Γάζας αγαπά πολύ τη ζωή. Θα συνεχίσει να ζει ότι κι αν γίνει, ακόμα κι αν αισθάνεται ξεχασμένος, εγκλωβισμένος, εγκαταλελειμμένος από τον επίσημο κόσμο. Προσαρμόζεται, ελπίζει σε βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και περιμένει μια πολιτική αλλαγή και, πάνω απ’ όλα, έναν πιο ενεργό ρόλο της διεθνούς κοινότητας για την επιβολή του διεθνούς δικαίου και της δικαιοσύνης στη Γάζα και στην Παλαιστίνη.

Στο μεταξύ, στην κατεστραμμένη Γάζα, κάθε μέρα είναι ένας αγώνας για επιβίωση.

Δημοσίευση από τη συλλογή «O Παλαιστίνιος της Γάζας» του Ζιάντ Μεντούχ, σε μετάφραση Αναστασίας Πολίτη, του ποιήματος:

Γάζα

Γάζα κατοχικός ζυγός

Γάζα αποκλεισμός

Γάζα στρατιωτικές επιδρομές

Γάζα εγκλωβισμένη

Γάζα ακρωτηριασμένη

Γάζα υπαίθρια φυλακή

Γάζα δοκιμασία καθημερινή

Όμως

Γάζα πανέμορφη

Γάζα δύναμη ζωτική

Γάζα θέληση στιβαρή

Γάζα Αντίσταση

Γάζα γενναία

Γάζα απαστράπτουσα

Γάζα αξιοπρέπεια

Γάζα ελπίδα μέσα στον πόνο

Γάζα ελπίδα παρά την οδύνη

Γάζα ελπίδα για δικαιοσύνη

Γάζα ελπίδα για ειρήνη

Γάζα ελπίδα για το μέλλον